Γεμάτη ίριδες (ονυχοφόρους) η κερκυραϊκή φύση

Φωτο (01.02.2016) από την περιοχή μεταξύ Κυνοπιαστών και Αγίου Προκοπίου

Αρχές Φλεβάρη 2016 και η κερκυραϊκή φύση, όμορφη όλες τις εποχές του χρόνου, στολίζεται μ’ ένα πανέμορφο και ευωδιαστό αυτοφυές λουλούδι, που το συναντάμε σχεδόν σε κάθε μας βήμα στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα στους ελαιώνες.

Πρόκειται για το λουλούδι της φωτό, με την επιστημονική ονομασία Ίρις η ονυχοφόρος (Iris unguicularis) που είναι ένα πολυετές φυτό, κοινό στις μεσογειακές χώρες. Το γένος Iris έχει όνομα από την ελληνική θεότητα Ίριδα.

Τα άνθη είναι ευωδιαστά, χρώματος από θαλασσί και μωβ έως βυσσινί με κίτρινες και λευκές ανταύγιες. Είναι αειθαλές φυτό κατάλληλο για βοτανικούς κήπους και φθάνει σε ύψος έως 30 εκ.

Σημειώνεται ευρεία εξάπλωσή του στην Κέρκυρα και σε εκτεταμένες περιοχές του ελλαδικού χώρου.

1983 - Η Εκκλησιαστική Χορωδία και η Φιλαρμονική Κυνοπιαστών, σε εκπομπή της ΕΡΤ

Ένα εξαιρετικό ντοκουμέντο για τη μουσική παράδοση της Κέρκυρας αναρτήθηκε στο YOUTUBE, με θέμα τις μπάντες του νησιού, όπως αυτές καταγράφηκαν και παρουσιάστηκαν σε εκπομπή της τηλεόρασης της ΕΡΤ, το 1983.

Στο σχετικό βίντεο περιλαμβάνεται και κάτι που θα ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους Κυνοπιαστινούς.

Από το λεπτό 18.30 του βίντεο, προβάλλονται εντυπωσιακά πλάνα από την Εκκλησιαστική Χορωδία της Υ.Θ. Ελεούσας Κυνοπιαστών την οποία διευθύνει ο μακαρίτης πρωτοψάλτης Γιώργος Κ. Μάζης και τη Φιλαρμονική Κυνοπιαστών την οποία διευθύνει ο αξέχαστος αρχιμουσικός Γιώργος Αρκούδης, την ημέρα των Θεοφανείων του 1983.

Η ανάρτηση του βίντεο έγινε από την ΤΕΤΡΑΦΩΝΙΑ, του Αλέκου Κοντού.

 

Ο άγνωστος ναός της Αγίας Μαρίνας στους Κυνοπιάστες

Περί τση Κέρκυρας το ανάγνωσμα: Ο άγνωστος ναός της Αγίας Μαρίνας στους Κυνοπιάστες:
Ο Γεράσιμος Δημουλάς μας αποκαλύπτει έναν ξεχασμένο ναό των Κυνοπιαστών.
Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Η Κέρκυρα Σήμερα" Αρ. Φύλλου 5449 της 30.12.2015,   και αναφέρει τα εξής:

Το νησί της Κέρκυρας στη μακραίωνη ιστορία του έχει να επιδείξει πολλούς και σπουδαίους ναούς οι οποίοι άφησαν ανεξίτηλα τα αποτυπώματά τους στο διάβα της ιστορίας, άλλοι συνεχίζουν ακέραιοι τη λειτουργία τους άλλοι στέκουν ερειπωμένοι, άλλοι αφανίστηκαν ολότελα. 
Εννέα μόλις χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης της Κέρκυρας βρίσκεται το παραδοσιακό χωριό  Κυνοπιάστες γνωστό στις αρχειακές πηγές ήδη από το έτος 1340.
 Όπως χάνονται στα βάθη του χρόνου τα πρώτα βήματα του χωριού, έτσι απροσδιόριστη είναι και η ηλικία των παλαιότερων εκκλησιών του, όπως του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου, ο οποίος βρίσκεται κοντά στο κέντρο του χωριού και ο οποίος ως δεύτερη μονή είχε την εικόνα της Αγίας Μαρίνας, η οποία μετά από κάποιο διάστημα απουσίας, επανατοποθετήθηκε στη θέση της, λες και κάποια αόρατη δύναμη το όριζε. 

Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ενοριακός σήμερα, παλαιότερα συναδελφικός των οικογενειών Σκιαδόπουλου, Μαζαράκη και Γιαννιώτη, όπως όλα τα κτιστά, έτσι και αυτός, ήλθε η ώρα το έτος 1902, της εκ βάθρων ανακαίνισής του με δαπάνες του οσιότατου Αγιορείτη μοναχού Άνθιμου Μαζαράκη και την αρωγή της κοινότητος του χωριού. Ο ναός ήδη τον 16^ο αιώνα αναφέρεται σε νοταρικές πηγές να διαθέτει νάρθηκα αλλά και μάνδρα που περιέκλειε το ναό και πιθανότατα το κελί του ιερέα. 

Αυτά για τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. 

Αναφορικά με τον ναό της Αγίας Μαρίνας, η πρώτη έμμεση προφορική μαρτυρία της ύπαρξης του προέρχεται από τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους του χωριού οι οποίοι είτε άκουσαν είτε είδαν, ότι προπολεμικά στο εξωτερικό μέρος του βόρειου τοίχου του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου υπήρχε τοιχογραφία της Αγίας Μαρίνας. 

Μια τοιχογραφία στο εξωτερικό ενός ναού μπορεί να μην σημαίνει τίποτα, μπορεί όμως σε περίπτωση δύο συγκόλλητων ναών, η προς βορρά εξωτερική τοιχογραφία του ενός ναού να είναι η εσωτερική τοιχογραφία του άλλου ναού, άλλωστε πέφτει στο σημείο της εφέστιας (προσκυνηματικής) εικόνας. Αυτό δεν είναι σπάνιο την Βενετική περίοδο στα λεγόμενα δικλήσια, όπου υπήρχαν δύο ναοί συγκόλλητοι με κοινή μεσοτοιχία. 

Δυστυχώς δεν έχει μείνει στη μνήμη των κατοίκων η ύπαρξη του ναού της Αγίας Μαρίνας, ούτε καν σαν προφορική παράδοση. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τις  αρχειακές πηγές, έτσι, γνωρίζουμε πως στις 27 Μαρτίου 1718 ο Μέγας Πρωτοπαπάς Σπυρίδων Βούλγαρης ο Α’ αφού επιθεώρησε τους ναούς του χωριού δίνοντας σχετικές οδηγίες για ελλείψεις, για τον ναό της Αγίας Μαρίνας ζήτησε αόριστα «να φτιασθεί». Φαίνεται ότι η τότε κατάστασή του δεν ήταν η πρέπουσα. Όμως αυτό που ενδιαφέρει είναι πως έτσι τεκμηριώνεται η ύπαρξη του ναού. 

Βόρεια και ανατολική πλευρά Αγίου Ιωάννη Κυνοπιαστών. Πιθανόν σ' αυτό τον χώρο, είτε ξεχωριστός είτε ενωμένος μαζί του, έστεκε ο ναός της Αγίας Μαρίνας.

Θεωρούμε ότι προφανώς κτίστηκε από τους αδελφούς του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου χωρίς να γνωρίζουμε την αφορμή, ίσως κάποιο τάμα, δυσκολότερο φαίνεται να υπήρχε η Αγία Μαρίνα από την αρχή, δηλαδή από την ίδρυση του ναού του Αγίου Ιωάννη. Στη συνέχεια το 1755 σε κατάλογο ναών ο ναός της Αγίας Μαρίνας καταγράφεται ως μετόχι του Αγίου Ιωάννη. 

     Την ίδια χρονιά γίνεται ινβεντάριο (αναγραφή) των αγαθών (ακίνητα κυρίως που νοικιάζονταν σε αγρολήπτες) της περιουσίας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, στο οποίο επίσης βεβαιώνεται η ύπαρξη δύο ναών, του «Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και μετόχιον της Αγίας Μαρίνας», μάλιστα στο βιβλίο εσόδων – εξόδων, υπογράφουν οι  «κυβερνίτηδες τον δίο εκλισιόν» οι οποίοι φρόντιζαν κάθε χρόνο και για την εορτή της Αγίας Μαρίνας. Άρα επιβεβαιώνεται και εγγράφως το αυτονόητο, δηλαδή οι κοινοί επίτροποι στους δύο ναούς και η κοινή περιουσία.   

Στην αρχειακή σειρά Έγγραφα Εκκλησιών φ. 323 στα Αρχεία Νομού Κέρκυρας, υπάρχει σχέδιο στο χέρι του αρχειοφύλακα Γεωργίου Κασσιμάτη, που απεικονίζει πρόσοψη, μάλλον του ναού του Αγίου Ιωάννη με προσκολλημένο μικρότερο κτίσμα στα βόρεια του, που δεν αποκλείεται να είναι ο ναός της Αγίας Μαρίνας και μάνδρα στα δυτικά των δύο ναών. Σε κατάλογο ναών το 1820 ο ναός της Αγίας Μαρίνας σημειώνεται κανονικά ως μετόχι του Αγίου Ιωάννη. 

Άγιος Ματθαίος του ομώνυμο χωριού με προσκτισμένο το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου. Πιθανότατα αυτήν την εικόνα παρουσίαζαν ο Άγιος Ιωάννης και η Αγία Μαρίνα Κυνοπιαστών.

Δυστυχώς, δεν έχουμε στη διάθεση μας άλλες πηγές ώστε να παρακολουθήσουμε όλη την πορεία, μέχρι το τέλος του ναού της Αγίας Μαρίνας. Πιθανολογούμε όμως ότι με την εκ βάθρων ανακαίνιση του 1902 ο μικρός ναός της Αγίας Μαρίνας αφανίστηκε ολοσχερώς.

 Γεράσιμος Δημουλάς

Πηγές

- Α.Ν.Κ. Μ.Π. φ. 25, υποφ. 12, 20r.
- Α.Ν.Κ. Αρχείο Θρησκείας 2, φ. 5, Κατάλογος ναών του 1755.
- Α.Ν.Κ. Ε.Ε. φ.323. 
- Σπύρος Καρύδης, Εκκλησιαστικής Γεωγραφία της Κέρκυρας τον 19ο αιώνα.

Η "ΓΕΙΤΟΝίΑ" κόβει... μελωδικά την πίτα της, το Σάββατο 16/1, ώρα 7.30 μ.μ. στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών

Ο Πολυφωνικός Χορός Κυνοπιαστών "Γειτονία" και η ΕΣΤΙΑ Ιστορίας και Πολιτισμού Κυνοπιαστών, κόβουν... μελωδικά την πίτα του νέου έτους, το Σάββατο 16 Ιανουαρίου 2016, στις 7.30΄ το βράδυ, στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών. 
Προσκεκλημένοι, όσοι αγαπούν τη χιλιόχρονη λαϊκή μουσική παράδοση της Κέρκυρας.

Κοπή της πίτας της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών

Την πρωτοχρονιάτικη πίτα της κόβει στις 7 το βράδυ της Τετάρτης 6 Ιανουαρίου 2016, γιορτής των Θεοφανείων, η Φιλαρμονική Κυνοπιαστών, στην αίθουσα του κοσμικού κέντρου "Γλούπος", στη Μηλιά Κυνοπιαστών.
Στην εκδήλωση προβλέπεται μικρό πρόγραμμα με τη συμμετοχή του προπαιδικού τμήματος και της μπάντας της Φιλαρμονικής, ενώ θα ακολουθήσει καλλιτεχνικό πρόγραμμα από την ορχήστρα του κέντρου και κλήρωση λαχειοφόρου αγοράς της Φιλαρμονικής.
Η διοργάνωση για πρώτη φορά της καθιερωμένης από 35ετίας εκδήλωσης της ημέρας των Θεοφανείων, εκτός του κτηρίου της Φιλαρμονικής γίνεται προκειμένου να συνδυαστούν όροι μεγαλύτερης άνεσης στην παρακολούθηση του μικρού προγράμματος της Φιλαρμονικής και της κοπής της πίτας, με τη δυνατότητα διασκέδασης με φαγητό, ορχήστρα και χορό.
Παράλληλα, και μέσα από την κλήρωση της λαχειοφόρου αγοράς επιδιώκεται η οικονομική στήριξη της Φιλαρμονικής που αποτελεί όρο επιβίωσης, σε μιά περίοδο που δεν υπάρχει άλλος πόρος πέραν αυτού που προκύπτει από τις συνδρομές και εισφορές των μελών και των φίλων της.
Η όποια κριτική λοιπόν στην επιλογή διοργάνωσης της καθιερωμένης εκδήλωσης των Θεοφανείων με διαφορετικό τρόπο σε άλλο χώρο, πρέπει να παίρνει υπόψη της τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Φιλαρμονική Κυνοπιαστών, δυσκολίες που αγγίζουν και αυτή τούτη την επιβίωσή της, 50 χρόνια από την ίδρυσή της.
 

Κερκυραϊκά κάλαντα των Θεοφανείων, από τη 10ετία του 1960

Ένα ακόμη ηχητικό ντοκουμέντο από τη λαϊκή μουσική παράδοση της Κέρκυρας, αποτελούν τα κάλαντα των Θεοφανείων που ηχογραφήθηκαν πριν 50 περίπου χρόνια, με συγκρότημα από το χωριό Κάτω Γαρούνας και περιλαμβάνονται στον δίσκο του Συλλόγου προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής, του ερευνητή και λαογράφου Σίμωνα Καρρά, με τον τίτλο "Τραγούδια από τα Ιόνια Νησιά".
Τους στίχους των καλάντων αποδίδει στην Α' φωνή ο Σταμάτης Καπάδοχας, ψάλτης κατά την κερκυραϊκή ψαλτική, στην Ενορία του Κάτω Γαρούνα και τον συνοδεύει φωνητικό σύνολο του χωριού.
Βιολιά παίζουν οι Μιχάλης Νικ.Σκολαρίκης και Νικόλαος Νικηφ.Σκολαρίκης και κιθάρα ο Γιώργος Μιχ. Σκολαρίκης, όλοι από τον Κάτω Γαρούνα.

Ευχές στους ανά τον κόσμο Κυνοπιαστινούς και φίλους των Κυνοπιαστών της Κέρκυρας

1914: Το ποτάμι της Χρυσίδας και η ευρύτερη περιοχή, σε πρωτοσέλιδο κείμενο, στην αθηναϊκή εφημερίδα ΣΚΡΙΠ

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περιγραφή του μικρού ποταμιού της Χρυσίδας των Κυνοπιαστών και της ευρύτερης περιοχής, έρχεται ξανά στο φως, 101 χρόνια από τότε που γράφτηκε και δημοσιεύτηκε, στον αθηναϊκό τύπο, με την υπογραφή «Σπύρος Κερκύρας». Και τούτο χάρη στον καλό φίλο Σπύρο Σ. Κρητικό από το Γαστούρι, που βρήκε και είχε την καλοσύνη να μας αποστείλει, το πρωτοσέλιδο της ιστορικής εφημερίδας ΣΚΡΙΠ, της πρωτεύουσας, με αρ. φύλλου 7.396 και ημερομηνία 27 Δεκεμβρίου 1914.

Η περιγραφή του ποταμιού της  Χρυσίδας, που γίνεται ολόκληρη στο κάτω μέρος της 1^ης σελίδας περίπου ως επιφυλλίδα, συνυπάρχει με πολύ «βαριές» ειδήσεις της εποχής που συμπίπτει με την πρώτη φάση του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατά την οποία, όπως διαβάζουμε, «Αυστριακοί  και Γερμανοί θα εισβάλουν εις Σερβίαν» ενώ «Οι Ρώσοι βαδίζουν εκ τριών σημείων εις Βουδαπέστην». Στο ίδιο πρωτοσέλιδο εικονίζεται «Ο Βασιλεύς της Αγγλίας επί του πεδίου της μάχης» ενώ περιγράφεται « Η ανάμειξις της Ιαπωνίας εις τον ευρωπαϊκόν πόλεμον».

Σε ό,τι αφορά την περιγραφή του μικρού ποταμιού μας, γίνεται λόγος για τη δυνατότητα να το διαπλεύσει κανείς με μικρή βάρκα, γνωστή ως κορίτο, αναφέρεται ο νερόμυλος (του Α. Παϊπέτη) η καλλιέργεια της τοπικής φράουλας, περιγράφεται η πλούσια βλάστηση, η χλωρίδα και η πανίδα της περιοχής και η μοναδική ομορφιά του τοπίου.

Το κείμενο για τη Χρυσίδα

Αναλυτικά το κείμενο του άγνωστου σε μας Σπύρου Κερκύρα, αναφέρει:

Αθηναϊκή εφημερίδα ΣΚΡΙΠ (α.φ. 7.396) – Σάββατο 27 Δεκεμβρίου 1914 (πρωτοσέλιδο!)

ΑΠΟ ΤΗΝ ΩΡΑΙΑΝ ΚΕΡΚΥΡΑΝ

ΧΡΥΣΙΔΑ

Ο νερόμυλος του Παϊπέτη στη Χρυσίδα (1955)

Της Χρυσίδος το νερό αφού κινήση το νερόμυλο και ποτίση τα περιβόλια, που βγάνουν τες φράουλες, και όλα εκείνα τα ωραία φρούτα, σχηματίζει ένα ποταμάκι μικρό, μικρό, που χωρίς να φαίνεται καν το ρέμμα του, περπατά μέσα στους αγρούς και χύνεται εις του Χαλικιόπουλου τη λίμνη. Ο κορίτος (1) χωράει σ’ αυτό το αφάνταστου μικρότητος ποταμάκι και μπορεί κανείς να προχωρήση μέτρα πολλά από τη λίμνη μέσα στην ξηρά. Το δρόμο του δεν ανακόπτουν παρά μόνο τα υδροχαρή φυτά που απλώνουν τους πλοκάμους των και τους συμπλέκουν από τας δύο όχθας, πλοκάμους κοβομένους από του κορίτου το δρόμο ή και κάποτε όταν αντιστέκονται από καμμιά του ακοντίου κουπιά. Οι νυμφαίες(2) με τα άσπρα άνθη τους, επιπλέουν σε όλο το διάστημα του νερού και δίνουν το χέρι στην αδελφή των κατά την ασπράδα και το άρωμα, τη μυριανθισμένη χελιδρονιά, την αγράμπελη που ετραγούδησεν ο Βαλαωρίτης. Τα δένδρα των περιβολιών ανθισμένα. Τα μέρη των χωραφιών, που αναπαύονται γεμάτα όλων των χρωμάτων λουλούδια. Σε τέτοιο περιβάλλον ο περίπατος αυτός του κορίτου αποβαίνει κάτι τι αφάνταστον, κάτι που υπερβαίνει τον ιδανισμόν και αυτών ακόμη των θελόντων μόνον να φαντάζωνται το ωραίον.

Η ροή του ποταμιού της Χρυσίδας κατά την άνοιξη

Και το ποταμάκι όσο προχωρεί προς την πηγήν, τόσο πλημμυρίζεται από νυμφαίες, τόσον οι όχθες του γίνονται ανθόσπαρτες, τόσον ο δρόμος του εμποδίζεται από λουλούδια. Και στο τέλος, αφού με το ακόντι που το ωθεί διαρκώς προς τα εμπρός, καταντά η διάβασις αδύνατος, μένει κανείς κουρασμένος από της φύσεως την παραγωγήν όσον και από τον διαρκή πόλεμον προς τα άνθη. Δεν ξέρω αν είνε πολλά μέρη στον κόσμο που για να προχωρήση κανείς σε δύο μέτρα πλάτος ποταμιού, χρειάζεται τόσος αγών, είνε όμως βέβαιον ότι και των λουλουδιών το πλήθος, πουθενά δεν θα υπάρχη εις τόσην ποικιλίαν, τόσην έκτασιν, τόσην δύναμιν.

Το λουλούδι δύναμις! Εις την Κέρκυραν συμβαίνει και αυτό. Από το Κανόνι, όταν κατωβή κανείς εις την λίμνην και προχωρήση εκ του ιχθυοτροφείου το παράπηγμα, θα απαντήση του Στέλιου την αγαθοτάτην μορφήν. Είνε του ιχθυοτροφείου ο αφέντης. Πρόθυμος να δώση τον μικρόν κορίτον δια τον περίπατον και με το ακόντι διαρκώς σπρώχνοντας, θα φθάση ως του ποταμιού τας εκβολάς. Πλέοντας την λίμνη θα ανησυχήσει τους πελεκάνους και ερωδιούς που αναπαύονται στα μικροσκοπικά νησάκια. Θα τους ιδή από μακρυά απλώνοντας τα μεγάλα φτερά των και τρεπομένους εις φυγήν προ των ταραξιών της ησυχίας των. Παπιά και τουρλιά κατά σμήνη θ’ αντιληφθή πετώντα δεξιά και αριστερά, ενώ κάπου κάπου ανήσυχος κέφαλος θα πετάει από τα γαλανά και ήσυχα νερά, για να κάμη επιτέλους και κάποια ταραχή σ’ αυτή την απόλυτο της λίμνης γαλήνη.

Η γέφυρα Περάματος - Κανονιού περί το 1938, (δεν υπήρχε το 1914)

Το Ποντικονήσι με τα κυπαρίσσια του, της Βλαχέρνας το μοναστήρι με τα κατάλευκα σπίτια του, από ψηλά το Γαστούρι με το παλάτι της ποιητικής Εκείνης όσω και μεγάλης ψυχής, που το έχτισε, για να φιλοξενήση κατόπιν Εκείνον που προώρισεν η τύχη να γράψη νέας σελίδας εις την ιστορίαν και ν’ αλλάξη τα όρια των λαών και των κρατών, από την άλλη άκρη το μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων που ησυχάζουν τόσες της Κερκύρας αρχόντισες, το νεκροταφείο με το άσπρο των μνημείων του, διαφαινόμενον μέσα εις την πλουσιωτάτην φυτείαν των κυπαρισσιών και κατόπιν το διαρκές πράσινο των αλυκών που σαν συνέχεια του γαλανού της λίμνης, όλα αυτά ως εισαγωγή, τρόπον τινά, εις τον ποιητικό του ποταμιού περίπατο, προετοιμάζουν το βλέμμα, που θα κουρασθή μέσα εις τόσων λουλουδιών πλούτον.

Και ο κορίτος προχωρεί, περνάτες πρώτες γούβες τες γεμάτες γαρίδα και φθάνει εις το γλυκύ νερό το πλημμυρισμένο από νυμφαίες, εις τες όχθες τες γεμάτες όλων των ποικιλιών λούλουδα. Απ’ εκεί χρειάζεται αγών. Τα άνθη με το πλήθος των είνε εμπόδιο.

ΣΠΥΡΟΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Σημείωση: Η ορθογραφία είναι του πρωτοτύπου
1. Κορίτος = μικρή βάρκα, χωρίς καρίνα, για αβαθή νερά
2. Νυμφαίες = Νούφαρα