Κυριακή 16 Ιανουαρίου 2022

Βάσιμη και αβάσιμη κριτική στην "ΑΓΑΠΗ ΠΑΡΑΝΟΜΗ": ΡΑΚΗ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ - ΤΑΜΠΟΥΡΛΟ ΩΣ ΤΗ 10ΕΤΙΑ ΤΟΥ 1980

·     1591: Η συμφωνία ενός Γαστουριώτη και ενός Κυνοπιαστινού με ιδιοκτήτη ρακοκάζανου στην Μπενίτσα, για χρήση στην παραγωγή ρακής με… το αζημίωτο!

·     Το ταμπούρλο, απομεινάρι των παλαιότερων ταμπουρλονιάκαρων, που είχαμε στην Κέρκυρα ως τη 10ετία του 1980!

Με έντονη κριτική διάθεση για πολλούς, βάσιμους και μή, λόγους, αντιμετωπίστηκε στην Κέρκυρα η τηλεοπτική προβολή από την ΕΡΤ1, των δύο πρώτων επεισοδίων της σειράς εποχής με τον τίτλο "ΑΓΑΠΗ ΠΑΡΑΝΟΜΗ", βασισμένης στο ομώνυμο διήγημα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, που είναι γραμμένο στους Καρουσάδες, το 1906.

Μεταξύ των κύριων σημείων κριτικής βρέθηκαν σκηνές όπως:

  • Το κέρασμα ρακής στους συμπέθερους
  • Το ταμπούρλο στο λαϊκό μουσικό σχήμα που συνόδευε τα δρώμενα του γάμου

Οι κρίνοντες, ενώ έχουν δίκιο σε άλλα σημεία της κριτικής τους όπως την μελωδική απόδοση των λαϊκών δίστιχων του γάμου, την πλήρη απουσία χαρακτηριστικών της ντοπιολαλιάς μας, τα γυρίσματα σε ξένο προς την Κέρκυρα περιβάλλον κ.α., δείχνουν να το χάνουν όταν αλλού όπως στα δύο παραπάνω σημεία, αποδεδειγμένα κάνουν λάθος.

Και εξηγούμαι:

1. Η παραγωγή ΡΑΚΗΣ στην Κέρκυρα και το σχετικό κέρασμα είναι μεν σήμερα σχεδόν ξεχασμένη υπόθεση, αλλά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θυμούνται τα ρακοπότηρα ή ρακογιάλια που υπήρχαν σε κάθε σπίτι στην ύπαιθρο, ειδικά για την προσφορά κεράσματος σε περιπτώσεις σχετικές με το γάμο. Το γεγονός επιβεβαιώνει έγγραφο του έτους 1591 (φωτο) από τα Αρχεία Ν. Κερκύρας (νοταριακά κατάστιχα του Λιβιέρη Μώρου, φάκελος Μ. 402), που ξεκαθαρίζει το τοπίο αναφερόμενο σαφώς σε παραγωγή ρακής σε χωριά της Κέρκυρας.

Διαβάζουμε:

Έτος 1591 στο περιαύλιο του νοτάριου Λιβιέρη Μώρου στην περιοχή της Πηνίτζας (Μπενίτσα), ο ιερέας Λεονάρδος Κοντός από το Γαστούρι συμφωνεί με τους Στάθη Δαφνή από Κυνοπιάστες και Μικέλη Κοντό από Γαστούρι και τους δίνει "...ένα κακάβι της ρακής, φουρνίδο κατά την συνήθειαν, να κάμουν ρακή τον χρόνον τον ερχούμενον και να είναι υποσχόμενοι να δώσουν οι άνωθεν κυρ Στάθης και κυρ Μικέλης του άνωθεν ιερέως δια πάκτος του κακαβίου ρακή καλή βαρέλες β΄ .... δίνοντάς τους τα τζίπουρα των αμπελίων του να κάμουν ρακή εις το καλύβι του άνωθεν ιερέως....".

Σημείωση: κακάβι = καζάνι, φουρνίδο = εξοπλισμένο (με όλα του τα εξαρτήματα για την απόσταξη)

2. Οι αρχές του 20ού αιώνα ήταν μια περίοδος μετάβασης από τα παλιά παραδοσιακά μουσικά  όργανα της Κέρκυρας, το ταμπούρλο και τη νιάκαρα, στα νέα, που τα αντικατέστησαν σταδιακά. Στην αρχή, το βιολί αντικατέστησε τη νιάκαρα (οξύαυλο) και αργότερα η κιθάρα το ταμπούρλο.

Το 1906, στη βόρεια Κέρκυρα είχε καθιερωθεί το βιολί αλλά το ταμπούρλο καλά κρατούσε, όπως μαρτυρεί και φωτογραφικό ντοκουμέντο από τον Σπαρτίλα του 1909. Το ταμπούρλο στα λαϊκά μουσικά σχήματα στη βόρεια Κέρκυρα επιβίωσε σποραδικά ως τη 10ετία του 1980, ενώ αδιάψευστος μάρτυρας είναι φωτογραφία από γάμο στην Κληματιά, κατά τη 10ετία του 1960.


Κι άλλα μη βάσιμα σημεία κριτικής

Καταγράφονται και σε άλλα σημεία κριτικές που αποδεδειγμένα δεν είναι βάσιμες. Αλλά με αυτά θα ασχοληθούμε σε επόμενο σημείωμά μας.

Σάββατο 1 Ιανουαρίου 2022

Το σκυλοκρέμμυδο που φέρνει την ΚΑΛΟΧΡΟΝΙΑ και διώχνει το κακό μάτι!


Σκυλοκρέμμυδο ή ασκέλλα (αρχ. σκίλλα) το γνωστό βολβοφόρο φυτό που "φέρνει την ΚΑΛΟΧΡΟΝΙΑ και διώχνει το κακό μάτι", κατά την τοπική μας παράδοση, "κρεμάμε πάνω από την πόρτα την Πρωτοχρονιά για να μείνει θαλερό και ακμαίο το σπιτικό μας, όπως μένει και η ασκέλλα ένα και δύο χρόνια ζώντας έξω από τη μάνα γη".

Κερκυραϊκά Χρονικά, τόμος XXVI, 1982, σελ. 98-99
- ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ!
Στη φωτό (φωτό πάνω), το σκυλοκρέμμυδο ή ασκέλλα την Πρωτοχρονιά 2022, σε κοινοτική βρύση των Κυνοπιαστών. Κατά μίαν εκδοχή, στη σχέση των κατοίκων με το φυτό αυτό αποδίδεται και το πρώτο συνθετικό του ονόματος του χωριού.
Στη δεύτερη φωτό, ο πρώην δήμαρχος Αχιλλείων και πρώην Νομάρχης Κέρκυρας Στέφανος Πουλημένος κρατά το γούρικο φυτό της Πρωτοχρονιάς και δεξιά του ο Κυνοπιαστινός Πρόεδρος της Κερκυραϊκής Ένωσης Αθηνών Θωμά Σούλος.
Ένας από τους Κυνοπιαστινούς που τηρούν το έθιμο με το σκυλοκρέμμυδο, είναι ο Σπύρος Π. Πουλημένος - Χατζής, (φωτο κάτω) στον οποίο οφείλουμε και την ανάδειξη του θέματος.



Οι Κυνοπιάστες, το σκυλοκρέμμυδο (scilla) και ο σκίνος

ΝΕΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ


Η προέλευση του ονόματος του χωριού «Κυνοπιάστες» έχει γίνει κατά καιρούς, αντικείμενο πολλών και διάφορων ερμηνειών, ορισμένες από τις οποίες τροφοδοτούνται και από τις διάφορες μέχρι σήμερα εκφορές, αλλά και γραφές που συναντάμε στις αρχειακές πηγές.
Υπενθυμίζουμε ότι το όνομα του χωριού το έχουμε συναντήσει, εκτός του επίσημα καθιερωμένου Κυνοπιάστες και ως Κοινοπιάστες, Σκυλοπιάστες, Σκινοπιάστες και με πολλές από τις εκδοχές γραφής της πρώτης συλλαβής (Κινοπιάστες, Κηνοπιάστες, Γγινοπιάστες κλπ.). Είναι αλήθεια ότι μέχρι τώρα, η επίσημη εκδοχή του ονόματος Κυνοπιάστες που την πρωτοσυναντάμε σε λατινικά αρχεία του 14ου αιώνα ως Kinopiastes, εκ πρώτης όψεως, παραπέμπει σε κάποια πιθανή σχέση με τους σκύλους (αρχ. κύνες), αλλά μια νεότερη έρευνα δείχνει ότι μάλλον τα φαινόμενα απατούν.
Το φυτό και ο θάμνος

Συγκεκριμένα, στον τόμο με τον τίτλο «Η Κέρκυρα απ’ όπου χαράζει ως όπου βυθά» (εκδόσεις Αλκίνοος, 2009, σελ. 196-198), για την προέλευση του ονόματος ο ερευνητής – συγγραφέας Γεράσιμος Δημουλάς, παραπέμπει σ’ ένα φυτό το σκυλοκρέμμυδο (αρχ. σκίλλα) ή σε έναν γνωστό θάμνο, τον σκίνο, με έμφαση στο δεύτερο. Το σκυλοκρέμμυδο ή σκίλλα ή ασκέλα, από μικρή τοπική έρευνα προκύπτει ότι συνδέεται με μια πανάρχαια παράδοση που το θέλει γούρικο για την καλοχρονιά, να διώχνει το κακό μάτι για να μείνει θαλερό και ακμαίο το σπιτικό, στο οποίο το κρεμούσαν την Πρωτοχρονιά μπροστά στην πόρτα, κάτι που γίνεται αραιά πλέον, ως τις μέρες μας, στους Κυνοπιάστες. Το σκυλοκρέμμυδο είναι άγριο αυτοφυές φυτό με μακρόστενα φύλλα και βολβό, που το βρίσκουμε σε αφθονία στην κερκυραϊκή φύση. Αλλά και ο σκίνος είναι θάμνος που είχε πολλές χρήσεις συνδεδεμένες με την ζωή των κατοίκων του χωριού, είτε ως αντίδοτο στο «μάτιασμα», είτε ως φαρμακευτικό βότανο. Διαδεδομένη ήταν επίσης η χρήση των κλαδιών του στην καλαθοπλεκτική που ήταν διαδεδομένη στην περιοχή.
Η παράδοση με τα σκυλοκρέμμυδα στην Κεφαλονιά Η εκδοχή ωστόσο που θέλει την προέλευση του πρώτου συνθετικού του ονόματος Κυνοπιάστες, στο φυτό έναντι του θάμνου, ενισχύεται και από λαογραφικά στοιχεία της Κεφαλονιάς. Ο λαογράφος από το Ληξούρι, Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός, καταγράφοντας το έθιμο με το σκυλοκρέμμυδο στο μεγαλύτερο νησί του Ιονίου, αναφέρει: «Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έβγαιναν οι χωρικοί με τα γαϊδουράκια τους και πουλούσαν μυρσίνες, ελατόκλαρα και ασκυλοκάρες ή αγριοκρεμμύδες. Ήταν απαραίτητος ο στολισμός των σπιτιών με αυτές τις πρασινάδες σ’ όλη την διάρκεια του Δωδεκαήμερου. Μάλιστα όταν αυτές οι πρασινάδες ήταν στολισμένες με βαμβάκι έδιναν μια χειμωνιάτικη χιονισμένη ατμόσφαιρα. Σήμερα διατηρείται το έθιμο της σκυλοκάρας ή κουτσουνοκάρα ή αγιοβασιλίτσας, που δίνει πολλή χαρά στα παιδιά όταν κάνουν «γύρισμα» για να τις δώσουν. Πρόκειται για την αγριοκρεμμύδα, φυτό με βολβό, που λέγεται σκυλοκάρα καλείται δε σήμερα και αγιοβασιλίτσα, λόγω του Αγίου Βασιλείου. Επίσης, ασκιλοκάρα, σκιλοκάρα, ασκουλοκάρα και σπάνια σκινοκάρα. Είναι το γνωστό φυτό Scilla. (Βλ. Ηλίας Τσιτσέλης, Κεφαλληνικά Σύμμικτα, 3ος τόμ., Αθήνα 2003, σσ. 79-80, 140, ), Πρβλ Heldreich, σ.70, και Dalloporta, 48, όστις και ιαματικάς ιδιοτήτας επί ύδρωπος αποδίδει τω φυτώ., και Θεόκριτος, 5, 121. Θεωρείται σύμβολο και έμβλημα του χρόνου, επειδή χωρίς να ξαναφυτευτεί βγάζει μόνη της φύλλα Έτσι προοιωνίζει τη συνεχή πορεία του σπιτιού και την αναβίωση, ενάντια σε κάθε συμφορά. Η πρόληψη για τη δύναμή της αγριοκρεμμύδας έρχεται από την αρχαιότητα. Οι πρόγονοί μας πίστευαν ότι τους προστάτευε από αρρώστιες, από κακό από καταστροφές και γενικά από βασκανίες. Είναι όπως είπαμε γνωστή από τα αρχαία χρόνια, με συνήθειες ίδιες και απαράλλακτες, καθώς υπάρχουν αναφορές ότι στην εξώπορτα του Πυθαγόρα υπήρχε πάντοτε καρφωμένος ο φυλλακτήριος τούτος βολβός. Ο Διοσκουρίδης την περιγράφει (Περί ύλης Ιατρικής Β, 171) «Εστί δε και αλεξιφάρμακον όλη προ των θυρών κρεμασμένη». Είχαν δε παρατηρηθεί και θεραπευτικές ιδιότητες και τη θεωρούσαν ωφέλιμη για το άσθμα, τη φυματίωση, τη δυσεντερία, το βήχα. Χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλες δόσεις για την εξόντωση των τρωκτικών. Με όλα τα παραπάνω καταλαβαίνουμε γιατί η αγριοκρεμμύδα έγινε σύμβολο της αναγέννησης του χρόνου. Στις μέρες μας, όταν την παραλάβει ο σπιτονοικοκύρης από τα παιδιά που τις μοιράζουν, τη βάζει στα εικονίσματα ή την κρεμάει στην εξώπορτα ή στο ταβάνι όπως έκαναν παλιά». - Μετά από αυτά, τι λέτε; Κυνοπιάστες από τους κύνες (σκύλους), εκδοχή για την οποία δεν υπάρχει οποιαδήποτε ιστορική αναφορά, ή από το φυτό σκυλοκρέμμυδο (σκίλλα) με τις τόσες πληροφορίες; Ή τέλος, από τον θάμνο σκίνο; Απόλυτα ασφαλής, προς το παρόν, απάντηση δεν υπάρχει. ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑ!

                                                                    Στέφανος Πουλημένος

Τρίτη 30 Νοεμβρίου 2021

"Άρωμα γυναίκας" στο νέο Δ.Σ. της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών - Επανεκλέχτηκε πρόεδρος ο Αντώνης Πουλημένος


 Πέντε (5) γυναίκες στο 7μελές Δ.Σ. της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών εκλέχτηκαν από την εκλογοαπολογιστική συνέλευση των μελών της, την Κυριακή 28 Νοεμβρίου 2021, για τη διετία 2022 - 23.

Είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο, από την ίδρυση της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών, το 1966.
Στο τιμόνι, ωστόσο, του Δ.Σ. της Φιλαρμονικής παραμένει ο μέχρι τώρα πρόεδρος Αντώνης Πουλημένος (φωτο αρχείου, στη μέση), ενώ επανεκλέχτηκε και ο απερχόμενος αντιπρόεδρος Ανδρέας Παϊπέτης.
Μετά την υποδειγματική διαδικασία των εκλογών και την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, το νέο Διοικητικό Συμβούλιο της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών, συνήλθε σε συνεδρία και συγκροτήθηκε σε σώμα, ως εξής:
• Αντώνιος Πουλημένος του Νικολάου Πρόεδρος
• Αλεξάνδρα ΄Ανθη του Δημητρίου Αντιπρόεδρος
• Ειρήνη Καββαδία του Αντωνίου Γραμματέας
• Μαρία Αμαλία Ραϋμόνδη του Μιχαήλ Ταμίας
• Αιμιλιανή Φωτεινού του Γεωργίου Έφορος Κτηρίου
• Ανδρέας Παϊπέτης του Νικολάου 'Εφορος Μουσικών Οργάνων και
• Φιώρη Ελένη Σκολαρίκη του Σπυρίδωνος Έφορος Στολών
Antonis Mamalos, Θωμάς Ανυφαντής και 77 ακόμη
6 σχόλια
Μου αρέσει!
Σχόλιο
Κοινοποίηση

ΜΙΧ. ΜΗΤΤΑΣ: Ένας Κυνοπιαστινός στη διοίκηση του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης!


ΠΡΩΤΟΣ σε σταυρούς προτίμησης του συνδυασμού του, εκλέχτηκε την Κυριακή 28.11.2021, μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, ο νεαρός ταλαντούχος Κυνοπιαστινός δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, στη συμπρωτεύουσα, μουσικός της Φιλαρμονικής Κυνοπιαστών, Μιχάλης Β. Μήττας (φωτο).

Ο Μιχάλης έλαβε 211 σταυρούς προτίμησης του συνδυασμού ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ - ΠΡΩΤΑ ΟΙ ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ, που πήρε συνολικά 398 ψήφους και 3 έδρες, στο νέο Δ.Σ. του Δ.Σ.Θ.
Τον συγχαίρουμε για τη μεγάλη του επιτυχία και ευχόμαστε κάθε καλό στα νέα του καθήκοντα και σ' ΑΝΩΤΕΡΑ! Το αξίζει!

Σάββατο 30 Οκτωβρίου 2021

ΑΝΑΦΟΡΑ ΑΓΡΟΤΩΝ ΤΗΣ ΧΡΥΣΙΔΑΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΗΜΜΥΡΙΣΜΕΝΗ ΚΑΒΑΛΑΡΕΝΑ ΤΟ 1851

 "ΠΛΗΜΜΥΡΑ του μεγάλου τράφου της ΚΑΒΑΛΑΡΕΝΑΣ αφάνισε και εκαταχάλασεν όλα τα αγαθά και περιβόλαια..."

Η πλημμυρισμένη Καβαλάρενα δεν είναι φαινόμενο μόνον των τελευταίων χρόνων. Πολλές φορές κατά το παρελθόν έχει πλημμυρίσει ο χείμαρρος αυτός καθώς εκεί καταλήγουν τα όμβρια νερά μιας εδαφικής λεκάνης απορροής, έκτασης 17 περίπου τετραγ. χιλιομέτρων, προκαλώντας πολλές και μεγάλες καταστροφές, ιδιαίτερα στην χαμηλή ζώνη της Χρυσίδας, στην Μηλιά και σε ένα - δύο ακόμη σημεία.



Μια από αυτές τις περιπτώσεις είναι καταγεγραμμένη σε αναφορά αγροτών των Κυνοπιαστών, του έτους 1851, προς τον "Εκλαμπρότατον κ. Έπαρχον Κερκύρας", όπου σημειώνουν μεταξύ άλλων, ότι "ο τράφος αφάνισε και εκαταχάλασεν όλα τα αγαθά και τα περιβόλαιά των" (φωτο αναφοράς).
Την καταστροφή αυτή οι αγρότες της Κρησίδας (σημ. Χρυσίδας), αποδίδουν στο ότι "έκλεισαν οι τρείς μπούκες" γεφυριών που είχαν κατασκευαστεί "από την σεβαστήν ημών Διοίκησιν τον καιρόν του εμβάσματος του νερού από την Μπενήτζαν εις την πόλιν" (επί αρμοστείας 'Ανταμς), δίπλα στις πηγές του ποταμιού και απέμεινε μία όπου "και έπεσε όλος ο τράφος εις την αυτήν μόνον".
ΚΑΙ ΠΝΙΓΜΟΣ ΤΟ 1924
Σε μια άλλη περίπτωση πλημμύρας στην Καβαλάρενα του έτους 1924, μαρτυρίες τότε κατοίκων που περιγράφονται και σήμερα από παιδιά και εγγόνια τους, αναφέρουν ότι ο τράφος παρέσυρε και έπνιξε έναν συγχωριανό τους μαζί με τον γάιδαρό του!
ΤΟΥΣ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΕ ΜΕ ΒΑΡΚΑ!
Επίσης, το Σεπτέμβρη του 1967, "έσπασε ο τράφος" της Καβαλάρενας, δηλαδή υπερχείλισε στη θέση Ζούγρα και μετέτρεψε σε λίμνη την χαμηλότερη περιοχή Νάστος Χρυσίδας. Εκεί είχαν εγκλωβιστεί στην καλύβα τους ο Κυνοπιαστινός Κώστας Μάζης και η σύζυγός του Ναυσικά, τους οποίους απεγκλώβισε με τη βάρκα του, ο ανιψιός τους Προκόπης Πουλημένος.
ΚΑΙ ΣΤΑ ΝΕΟΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ
Πολλές περιπτώσεις υπερχείλισης της Καβαλάρενας έχουν καταγραφεί και τα τελευταία χρόνια (όπως στις 14 Οκτ. 2021), όταν έχουμε καταρρακτώδεις βροχές μεγάλης διάρκειας, με σοβαρές καταστροφικές συνέπειες σε παρακείμενες κατοικίες, επιχειρήσεις και καλλιέργειες (κάτω, βίντεο από την Καβαλάρενα στην Μηλιά Κυνοπιαστών στις 14 Οκτ. '21).

ΕΠΙΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ
Τα γεγονότα αυτά επιβάλλουν στις αρμόδιες αρχές να δείχνουν ΕΤΗΣΙΑ και διαρκή φροντίδα για καθαρισμό του χειμάρρου και των εκβολών του από τα φερτά υλικά.
Εκτός αυτών, ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζεται για την κατάσταση που επικρατεί στις όχθες του, και για να αποτρέπονται καταπατήσεις που περιορίζουν το πλάτος του, αλλά και να στηρίζονται με τα κατάλληλα μέτρα (τοιχία), όπου (οι όχθες) είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε διαβρώσεις.
Σημειώνεται ότι πολύ συχνά καταγράφεται το φαινόμενο, τεράστια δέντρα να ξεριζώνονται από τις διαβρώσεις, να παρασύρονται από τα ορμητικά νερά του χειμάρρου και να σκαλώνουν πάνω στις γέφυρες που συναντούν στη διαδρομή του, προκαλώντας τοπική υπερχείλιση και πλημμύρες στις γύρω περιοχές.