Δευτέρα, 1 Ιουλίου 2019

Το πανηγύρι της γιορτής της Αγίας Κυριακής στη Χρυσίδα, το 1820!

«ΦΩΣ» ΑΠΟ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΣΤΟΥ ΤΩΝ ΚΥΝΟΠΙΑΣΤΩΝ ΣΤΗΝ «ΕΚΛΑΜΠΡΟΤΑΤΗ ΠΟΛΙΤΖΙΑ» ΤΗΣ ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑΣ
Το πανηγύρι της Αγίας Κυριακής στη Χρυσίδα, είναι γνωστό στην εποχή μας από τότε που έγινε χωριστή (δεύτερη) ενορία των Κυνοπιαστών, το 1985. Ένα, ωστόσο, έγγραφο των Αρχείων Ν. Κερκύρας, που πρόσφατα έθεσε στη διάθεσή μας ο ερευνητής Γιώργος Πουλής, αποκαλύπτει ότι το πανηγύρι αυτό είναι πολύ παλαιότερο απ’ όσο μπορούσαμε να φανταστούμε.
Συγκεκριμένα, το αρχειακό έγγραφο παρουσιάζει μία επιστολή του προεστού (προέδρου θα λέγαμε σήμερα) των Κυνοπιαστών, Σπυρίδωνος Πουλημένου, προς την πανίσχυρη «εκλαμπροτάτη πολιτζία», την αστυνομία της πρώτης περιόδου της αγγλοκρατίας, με ημερομηνία 6 Ιουλίου 1820!
Στην επιστολή του που συντάσσεται κατά την τυπολογία της εποχής και με όρους απόλυτης υποταγής, ο προεστός ζητά άδεια για το διήμερο πανηγύρι (τετράδι και πεύτι!) της γιορτής και ένοπλη δύναμη πολιτοφυλακής για την τήρηση της τάξης σ’ αυτό.
Σημειώνεται ότι στα πανηγύρια όπου γινόταν μεγάλη συνάθροιση κοινού και εκτός ελέγχου διασκέδαση (με άφθονη οινοποσία) ήταν συχνές οι παρεξηγήσεις και τα επεισόδια που μπορούσαν να φτάσουν σε ακραίες καταστάσεις, οπότε, οι δυνάμεις της πολιτοφυλακής λειτουργούσαν αποτρεπτικά ή κατασταλτικά.

Η επιστολή αποδελτιωμένη κατά γράμμα (με τη δική της ορθογραφία), καθώς το σχολείο των Κυνοπιαστών ιδρύεται έξι χρόνια μετά (το 1826), έχει ως εξής:
Εκλαμπροτάτοι πουλιτζία δουλικός την προσκινό
Με την παρούσαν μου σας δύνο είδεισην ότι δια την άβριον επτά του τρέχοντος γίναιται πανηγίρι της αγίας κιριακής εις την κρισίδα όμως να στίλεται την άδιαν δια να γενή το αυτό πανηγίρι εάν είναι με τον ορισμόν σας.
Ομίος γράπσται και του πενήνταρχου να ασκόσι τα άρματα δια πεφίλαξιν του αυτού πανηγιριού και δια ταις διό ημέραις τετράδη και πεύτι.
Παρακαλό σας να με συνχορέσεται όπου δεν ημπορό να έλθο σοματικός επιδότης και με πονή το ποδάρι από ροδοπύλια και είμε εις το σαρόκο εις το σπιτζεριό του Ι. Μπίτζι και με γιατρέβη.
Ταύτα και σας προσκινό
1820 ιουλίου 6/18
Ο υποκλυνέστατος δούλος της
Σπυρίδων Πουλημένος
Προεστός του χορίου Κυνοπιάστες

Πηγή: ΓΑΚ – ΑΝΚ, Αρχείο Εκτελεστικής Αστυνομίας, φάκελος 861

Ο φετινός εορτασμός

Ως μία από τις πιο σημαντικές γιορτές του Ιουλίου στην περιοχή μας, γιορτάζεται κι εφέτος το διήμερο 6 και 7 του μήνα, η μνήμη της Αγίας Κυριακής, στην ομώνυμη εκκλησία του οικισμού Χρυσίδας της Δημοτικής Κοινότητας Κυνοπιαστών.
Την παραμονή της γιορτής θα ψαλεί ο πανηγυρικός Εσπερινός χοροστατούντος του σεβ. Μητροπολίτη Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων κ. Νεκτάριου,
Ανήμερα της γιορτής, θα τελεστεί πανηγυρική μετ’ αρτοκλασίας, Θεία Λειτουργία, χοροστατούντος του Κερκυραίου σεβ. Μητροπολίτη Θεσσαλιώτιδος, Τιμόθεου Άνθη.
Παραμονή και ανήμερα της γιορτής, θα γίνει και το καθιερωμένο μεγάλο παραδοσιακό πανηγύρι, με τη συμμετοχή πλήθους κατοίκων της ευρύτερης περοχής.

Το ιστορικό της εκκλησίας

Η Αγ. Κυριακή Χρυσίδας και το ποτάμι, σε πίνακα Άγγλου ζωγράφου, το 1840
O σημερινός ενοριακός ναός της Αγίας Κυριακής στον οικισμό της Χρυσίδας του Δημοτικού Διαμερίσματος Κυνοπιαστών της Δ.Ε. Αχιλλείων Δήμου Κέρκυρας, ήταν πριν τρεις δεκαετίες ένα ταπεινό ξωκλήσι της ενορίας της Υ.Θ. Ελεούσας Κυνοπιαστών. Ξωκλήσι που διατηρούσε τα βασικά χαρακτηριστικά του από τότε που κατασκευάστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα. Ιδιαίτερο ωστόσο, ενδιαφέρον έχει το ιστορικό της ίδρυσης της εκκλησίας της Αγ. Κυριακής Κρησίδας ή Χρυσίδας, για το οποίο έχουμε συλλέξει τα εξής στοιχεία:
Ιδρύθηκε ως συναδελφικός ναός με άδεια θεμελίωσης που έλαβαν οι κτήτορές του τόσο από τον Γενικό Προβλεπτή της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Αγ. Μάρκου (Βενετίας) στην Κέρκυρα αλλά και του Μεγάλου Πρωτόπαπα της Ορθόδοξης Εκκλησίας το 1785.

Επί θεμελίω βαλλείν λίθον και οικοδομήσαι Ναόν, ον ητήσαντο...


Με την ευκαιρία της γιορτής, ο εφημέριος της τοπικής ενορίας π. Ευάγγελος Κούτρας, είχε ανακοινώσει προ τριετίας στους ενορίτες, ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία για την ανέγερση της Εκκλησίας της Αγίας Κυριακής και του Αγίου Νικοδήμου, στα 1785, με την άδεια του Μεγάλου Πρωτόπαπα Δημητρίου Πετρετίνου (φωτο) και την έγκριση της Ενετικής διοίκησης του νησιού και προσωπικά του Υψηλοτάτου Νικολάου Έριτζου, Βαϊλου Ιππέως.
Στα στοιχεία που προέρχονται από έρευνα που διενήργησε στα Γενικά Αρχεία Κέρκυρας, ο ερευνητής Κώστας Γραμμένος, περιλαμβάνονται εκτός από την άδεια του Μεγάλου Πρωτόπαπα για τη θεμελίωση της εκκλησίας. Στην άδεια αυτή γίνεται λόγος για το σχετικό αίτημα των ιερέων και πολλών κατοίκων των Κυνοπιαστών, γίνεται αυτοψία από τον ίδιο τον Μεγάλο Πρωτόπαπα "επί τόπον λεγόμενον Χρυσίδα, περιοχή του άνωθεν χωρίου" και καταλήγει:  "Περέχομεν άδειαν τοις αυτοίς, με την τάξιν του ευχολογίου, επί θεμελίω… βαλλείν λίθον και οικοδομήσαι Ναόν, ον και ητήσαντο, επ’ ονόματι του Αγίου Νικοδήμου και Αγίας Κυριακής… εις σωτηρίαν των τε κτητόρων και πάντων των ορθοδόξων».
Ο εφημέριος είχε τότε ανακοινώσει ακόμη και το πρακτικό εκλογής δύο επιτρόπων (Κουμεσίων Κυβερνητών) της εκκλησίας της Οσιομάρτυρος Αγίας Κυριακής, από τη σύναξη της Αδελφότητας των Κυνοπιαστινών, μπροστά στην εκκλησία της Υ.Θ. Ελεούσας των Κυνοπιαστών, στις 11 Σεπτεμβρίου του 1788.

Ο νέος ναός οικοδομήθηκε, όπως αποκαλύπτει άλλο αρχειακό έγγραφο πάνω στα ερείπια παλαιότερης εκκλησίας και αφιερώθηκε όχι μόνο στην Αγ. Κυριακή αλλά και στον ΄Αγιο Νικόδημο και κτήτορές του ήταν 70 περ. αγρότες των Κυνοπιαστών, οι οποίοι για 6 - 7 μήνες το χρόνο, ζούσαν σε καλύβες (κατοικιές) στη Χρυσίδα, κοντά στα χωράφια που καλλιεργούσαν. Τον τόπο για την οικοδόμηση της εκκλησίας και των πλαϊνών βοηθητικών οικημάτων διέθεσε η οικογένεια των Πενηνταρχαίων (Σπύρου και Ευσταθίου και Χριστόδουλου Πουλημένου), που είχε και έχουν σε μεγάλο βαθμό οι απόγονοί τους, στην ιδιοκτησία τους την ευρύτερη περιοχή.
Τον Ευστάθιο Πουλημένο - Πενήνταρχο του (ποτέ) Σπύρου, τον βρίσκουμε δωρητή στην εκκλησία της Υ.Θ. Ελεούσας των Κυνοπιαστών το 1820 και κυβερνήτη (επίτροπο) της Αγ. Κυριακής το 1850.
                            
Η αγιογράφηση

Ο ναός αγιογραφήθηκε κατ' αρχήν στη δεκαετία του 1790 και αργότερα, το 1856. Για τη δεύτερη αυτή αγιογράφηση και άλλα διορθώματα των εικόνων στα Αρχεία Ν. Κερκύρας (Αρχείο Θρησκείας, Φ. 224, υπ. 9) βρέθηκε σχετικό έγγραφο που αναφέρει:

1856 Ιουλίου 9 Ε.Π.Ι Εξαικαθαρίζω εγώ ο κάτοθεν ήπογεγραμένος δη έλαβα/ τους Κυρίους Επιτρόπους τής Εκκλισίας της Άγιας/ Κυρηακής εις την περιοχήν Κρυσίδας δια ήκοδομές/ όπου έκαμαν εις την αυτήν Εκκλησίαν ήγουν ήκονογρα/ψίαις καί άλα διορθόματα τάλαρα βενέτικα οκτώ/8.
Τους απαφήνεται το παρόν εις ένδιξην αληθίας/ και ηποσημιούμαι/Ίερεύς Δημήτριος Καλικιόπουλος. (η ορθογραφία είναι του πρωτοτύπου)

Ξωκλήσι 200 χρόνια και ενοριακός ναός 34 χρόνια

Για 200 περίπου χρόνια από τη θεμελίωσή της, η εκκλησία της Αγ. Κυριακής της Χρυσίδας ήταν ο τόπος προσευχής των αγροτών της περιοχής και των περαστικών και λειτουργούσε δύο φορές το χρόνο. Την μία για τη γιορτή της στις 7 Ιουλίου και την άλλη, τη Δεύτερη μέρα του Πάσχα, οπότε η λιτανεία από την «μητρική» εκκλησία της Υ.Θ. Ελεούσας Κυνοπιαστών, 4 χλμ. μακριά, κατέληγε εκεί για να μεταφέρει το μήνυμα της Ανάστασης στους ανθρώπους και τη φύση.
Στα 1985, ο οικισμός της Χρυσίδας και η ευρύτερη περιοχή προς το Πέραμα και του Βρυώνη είχε συγκεντρώσει μεγάλο μόνιμο πληθυσμό κατοίκων και ο μακαριστός μητροπολίτης Κερκύρας Τιμόθεος, ίδρυσε χωριστή ενορία. Δυό χρόνια αργότερα αναλαμβάνει εφημέριος ο π. Ευάγγελος Κούτρας, που με το έργο του και την πρόθυμη συμμετοχή των συνεργατών του, επιτρόπων και άλλων εθελοντών, μετατρέπει το ταπεινό ξωκλήσι σε μια ζωντανή ενορία, με πλούσιο κοινωνικό και όχι μόνο, έργο. Η εκκλησία της Αγ. Κυριακής, ως ενοριακός ναός επεκτάθηκε στα βόρεια και ανατολικά της και αγιογραφήθηκε για τρίτη φορά. Τα τελευταία χρόνια, το πανηγύρι της Αγ. Κυριακής είναι από τα μεγαλύτερα της Κέρκυρας, καθώς αναπτύσσεται στη νέα πλατεία της Χρυσίδας, πλάι στην εκκλησία, ακριβώς μετά το ομώνυμο ποταμάκι.

Σάββατο, 22 Ιουνίου 2019

Ποιοί εκλέχτηκαν από τους Κυνοπιάστες, στο Δήμο και την Κοινότητα - Πώς θα εκλεγεί ο νέος Πρόεδρος της Κοινότητας

Ανακοινώθηκαν την Παρασκευή 21 Ιουνίου 2019, από το Πρωτοδικείο Κέρκυρας, τα επίσημα αποτελέσματα των εκλογών της 26ης Μαϊου για την ανάδειξη Δημοτικών Συμβούλων του Δήμου Κεντρικής Κέρκυρας και Κοινοτικών Συμβούλων της Κοινότητας Κυνοπιαστών.
Σύμφωνα με αυτά, από την Κοινότητα Κυνοπιαστών εκλέγονται Δημοτικοί Σύμβουλοι οι: Σπύρος Μωραϊτης, από το συνδυασμό «Κερκυραίων Δήμος» της νεοεκλεγείσας Δημάρχου Μερόπης Υδραίου, και Γεράσιμος Ανυφαντής, από τον συνδυασμό «Κέρκυρα να ζεις» του Γιάννη Τρεπεκλή.
Για το Συμβούλιο της Κοινότητας Κυνοπιαστών εκλέγονται κατά σειράν οι:
  1. Δημήτρης Σπ. Σουρβίνος, με 187 σταυρούς (συνδ. ΚΝΖ)
  2.  Κωνσταντίνος Σπ. Ανυφαντής, με 164 σταυρούς (συνδ. ΚΝΖ)
  3. Ανδρέας Ν. Παϊπέτης, με 120 σταυρούς (συνδ. ΚΔ)
  4. ΄Ελλη Θ. Ανυφαντή, με 88 σταυρούς (συνδ. ΚΔ)
  5.  Νίκος Φ. Σάκκος, με 87 σταυρούς (συνδ. ΚΝΖ)
  6. Κώστας Γ. Μάζης, με 82 σταυρούς (συνδ. ΚΔ)
  7. Αριστοτέλης Β. Σουρβίνος, με 49 σταυρούς (συνδ. ΛΑΣΥ)
ΠΩΣ ΘΑ ΕΚΛΕΓΕΙ Ο ΝΕΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Σύμφωνα με το Ν. 4604/2019, εάν συνδυασμός ΔΕΝ λάβει άνω του 50%, των ψήφων στην Κοινότητα (όπως συνέβη στην Κοινότητα Κυνοπιαστών), Πρόεδρος Συμβουλίου θα εκλεγεί με ψηφοφορία από το σύνολο των μελών του οικείου Συμβουλίου, για όλη τη δημοτική περίοδο, ο Σύμβουλος ενός από τους δύο πρώτους κατά σειρά εκλογής Συνδυασμούς, που έλαβε τους περισσότερους σταυρούς προτίμησης μεταξύ των υποψηφίων του Συνδυασμού του.
Η σχετική ψηφοφορία ορίστηκε ότι παγίως θα διεξάγεται την πρώτη Κυριακή του Ιανουαρίου. Εισήχθη εξαίρεση, όμως, ειδικά για το 2019, οπότε “διενεργείται κατά το μήνα Σεπτέμβριο” (περ. δ’ παρ. 4 αρ. 9 Καλλικράτη, όπως αντικαταστάθηκε από το αρ. 6 Κλεισθένη και αντικαταστάθηκε ξανά από το αρ. 50 ν. 4604/2019).
Tο Συμβούλιο θα συνέλθει σε ειδική συνεδρίαση, για να εκλέξει τον Πρόεδρό του, κατόπιν πρόσκλησης του πρώτου, μεταξύ των εκλεγέντων Συμβούλων του μεγαλύτερου σε εκλογική δύναμη Συνδυασμού, κατά τη σειρά αναγραφής αυτών στην απόφαση του Δικαστηρίου περί ανακήρυξης του Συνδυασμού, δηλαδή του Δημήτρη Σουρβίνου, ο οποίος και θα προεδρεύσει.
Οι Σύμβουλοι, με μυστική ψηφοφορία, θα επιλέξουν για Πρόεδρο της προτίμησής τους, ανάμεσα στον πρώτο, σε σταυρούς προτίμησης, Σύμβουλο του πρώτου κατά σειρά εκλογής Συνδυασμού δηλαδή τον Δημήτρη Σουρβίνο και τον πρώτο, σε σταυρούς προτίμησης, Σύμβουλο του δεύτερου Συνδυασμού, δηλαδή τον Ανδρέα Παϊπέτη.
Ο κάθε σύμβουλος έχει δικαίωμα να επιλέξει έναν μόνο υποψήφιο. Πρόεδρος θα εκλεγεί εκείνος που θα συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του Συμβουλίου. Αν μετά από τρεις ψηφοφορίες οι υποψήφιοι λάβουν τον ίδιο αριθμό ψήφων, θα διεξαχθεί κλήρωση μεταξύ τους.
Συγχαίρουμε τους νεοεκλεγέντες στο Δημοτικό και το Κοινοτικό Συμβούλιο και τους ευχόμαστε να έχουν μια δημιουργική θητεία, άξια των προσδοκιών του εκλογικού σώματος που τους τίμησε με την εμπιστοσύνη του.

ΤΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α΄ ΚΑΙ Β΄ ΓΥΡΟΥ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΣΤΟΥΣ ΚΥΝΟΠΙΑΣΤΕΣ






Τρίτη, 4 Ιουνίου 2019

Αυτή την Κυριακή 9 Ιουνίου 2019, στο ΑΛΑΤΙ της ΓΗΣ, στην ΕΡΤ1, 13:00-15:00 «Καλώς ανταμωθήκαμε!..»

Η ΛΑΪKH ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ


Την Κυριακή 9 Iουνίου 2019 και ώρα 13:00-15:00, ο Λάμπρος Λιάβας και το «Αλάτι της Γης» μας προσκαλούν σ’ ένα μουσικό οδοιπορικό στο πανέμορφο νησί της Κέρκυρας, ένα νησί με παράδοση πλούσια και πολύμορφη τόσο στη λόγια όσο και στη λαϊκή μουσική.
Η Κέρκυρα είναι γνωστή για τη σημαντική εκπαιδευτική και καλλιτεχνική δραστηριότητα των «Φιλαρμονικών» και για τις μελωδικές αστικές καντάδες, όμως λίγοι γνωρίζουν τη λαϊκή μουσική και χορευτική παράδοση της υπαίθρου που παρουσιάζει εντελώς ξεχωριστά γνωρίσματα.
Αυτό το γοητευτικό ρεπερτόριο προσεγγίζει το κερκυραϊκό «Αλάτι της Γης», καταγράφοντας πέντε διαφορετικά σχήματα από τα χωριά Κάτω Γαρούνα, Κυνοπιάστες, Βαλανειό και Σινιές καθώς και από το τοπικό Λύκειο των Ελληνίδων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ιδιαίτερη λαϊκή πολυφωνία της υπαίθρου, που συνδέεται με τα τραγούδια της δουλειάς και της τάβλας, καθώς και με τα τραγούδια του γάμου και παλαιές βυζαντινές μπαλάντες.
Ο ερευνητής της τοπικής λαογραφίας Στέφανος Πουλημένος αναφέρεται στη θέση της Κέρκυρας στα δίκτυα πολιτισμικής επικοινωνίας ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή, ενώ η Κασσιανή Σκολαρίκη, η Λίζα Αλεξάκη, ο Αλέκος Χαροφύλακας και ο Γιάννης Γαρνέλης μιλούν για τις επιμέρους μουσικές και χορευτικές παραδόσεις που διαφοροποιούνται σε σχέση με τις τρεις βασικές περιοχές του νησιού: Βόρεια, Μέση και Νότια Κέρκυρα.
Συμμετέχουν οι μουσικοί: Θοδωρής Καρύδης, Σωτήρης Ραφτόπουλος: βιολί. Σπύρος Σκορδίλης, Κώστας Γλυκιώτης: ακορντεόν. Κώστας Σουπιώνης, Νίκος Μερτύρης, Δημήτρης Μεταλληνός: κιθάρα. Άγγελος Σκολαρίκης, Γεωργία Σουπιώνη, Άννα Βασιλάκη: τραγούδι.
Χορεύουν και τραγουδούν μέλη του Πολυφωνικού συνόλου Κάτω Γαρούνα «Ανδρονίκη» (πρόεδρος: Κασσιανή Σκολαρίκη), του Λυκείου των Ελληνίδων Κέρκυρας (πρόεδρος: Λίζα Αλεξάκη), του Πολυφωνικού Χορού Κυνοπιαστών «Γειτονία» (πρόεδρος: Γιώργος Ανυφαντής), του Μουσικού Ομίλου Βαλανειού «Το κόρο» (πρόεδρος: Αλέκος Χαρτοφύλακας) και του Μορφωτικού - Πολιτιστικού Συλλόγου Σινιών (πρόεδρος: Γιάννης Γαρνέλης, δάσκαλος χορού: Γιάννης Βλάχος).
Έρευνα-Κείμενα-Παρουσίαση: Λάμπρος Λιάβας
Σκηνοθεσία: Μανώλης Φιλαϊτης
Διεύθυνση φωτογραφίας: Σταμάτης Γιαννούλης
Εκτέλεση παραγωγής: FOSS ON AIR

Τρίτη, 30 Απριλίου 2019

Δώρισε στο χωριό της (τους Κυνοπιάστες) το χρυσοκεντημένο πεσελί της προγιαγιάς της!


Το εξαιρετικής τέχνης και σε άριστη κατάσταση, χρυσοκεντημένο πεσελί της προγιαγιάς της, Γιουστίνας Πουλημένου, που έχει ραφτεί και διακοσμηθεί κατά τον 19ο αιώνα, δώρισε δια της Εστίας Ιστορίας και Πολιτισμού Κυνοπιαστών, στο χωριό της καταγωγής της, η Γιούλη Αλκ. Πουλημένου.
Η Γιούλη, παρά το γεγονός ότι δεν έχει γεννηθεί και ζήσει στους Κυνοπιάστες, διατηρεί ισχυρούς τους δεσμούς με τον τόπο των προγόνων της, όπως αποδεικνύει και η σχετική ευγενική χειρονομία της.
Η δωρήτρια μιλώντας για την πρωτοβουλία της αυτή είπε μεταξύ άλλων ότι «αυτά τα παραδοσιακά κομμάτια είναι σπάνια και πολύτιμα! Ας τα φροντίσουμε ώστε να τα βρουν και οι επόμενες γενιές. Γι' αυτό παρέδωσα το πεσελί της προγιαγιάς μου στα χέρια του Στέφανου Πουλημένου, γιατί όλα τα αντιμετωπίζει με σεβασμό και αγάπη!»
Το πεσελί, δωρεά της Γιούλης Πουλημένου, θα εκτεθεί στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συλλογής για την κερκυραϊκή φορεσιά, σε κεντρική αίθουσα των Κυνοπιαστών.
Στις φωτό που ακολουθούν προβάλλονται τρεις ακόμη όψεις του πεσελιού και της λαϊκής τέχνης με την οποία είναι ραμμένο και διακοσμημένο. 




Δευτέρα, 29 Απριλίου 2019

Ο ΄Αγιος Γεώργιος στις χριστιανικές Εκκλησίες, στην αγιογραφία και στη λαϊκή παράδοση


Ο Άγιος Γεώργιος (280 - 23 Απριλίου 303), σύμφωνα με τον θρύλο, ήταν Ρωμαίος στρατιωτικός ελληνικής καταγωγής και αξιωματικός στη φρουρά του Ρωμαίου αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Καταδικάστηκε σε θάνατο επειδή δεν αποκήρυξε τη χριστιανική του πίστη. Αργότερα αγιοκατατάχθηκε ως Χριστιανός μάρτυρας. Αποκαλούμενος από την Ορθόδοξη Εκκλησία Μεγαλομάρτυς και Τροπαιοφόρος, είναι από τους δημοφιλέστερους αγίους σε ολόκληρο το χριστιανικό κόσμο.
Η μνήμη του τιμάται στις 23 Απριλίου ή για τις Εκκλησίες που πηγαίνουν σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο, στο οποίο όταν η γιορτή πέσει πριν την Ανάσταση (όπως φέτος), μετατίθεται τη Δευτέρα της Διακαινησίμου.
Ο Άγιος Γεώργιος θεωρείται Άγιος της Καθολικής, της Αγγλικανικής, της Ορθόδοξης, της Λουθηρανικής της Αρμενικής Εκκλησίας και άλλων χριστιανικών Εκκλησιών.

Στις παραδόσεις του χριστιανικού κόσμου

Το πρότυπο του Άη Γιώργη, καβαλάρη, αρματωμένου με σπαθί και με χρυσό κοντάρι, που σκότωσε τον δράκοντα, το θεριό που έτρωγε τους νέους ανθρώπους και κρατούσε αιχμάλωτη μια ολόκληρη κοινωνία, έγινε με αφετηρία τη Μικρά Ασία, θρύλος και τραγούδι που πέρασε στις παραδόσεις ολόκληρου του χριστιανικού κόσμου.
Το τραγούδι για τον ΄Αγιο Γεώργιο καβαλάρη να σκοτώνει το δράκο και να γλυτώνει από το θάνατο τη νεαρή βασιλοπούλα, όπως ακριβώς τον θέλει η λαϊκή παράδοση, ενέπνευσε τους αγιογράφους και κατέχει επί αιώνες, σημαντική θέση στην χριστιανική αγιογραφία. Έτσι πέρασε και στην αγιογραφία της Επτανησιακής Σχολής, πολλά έργα της οποίας έχουν διασωθεί και στην Κέρκυρα, πόλη και χωριά.
Στο Ρωσικό Τάγμα του Αγίου Γεωργίου με την ίδια παράσταση, από το 1769 αποτελεί το πιο υψηλό στρατιωτικό παράσημο της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Στη Μ. Βρετανία, ο ΄Αγ. Γεώργιος που σκοτώνει το δράκο, είναι το εθνικό σύμβολο  των Άγγλων.
΄Αγιος Γεώργιος ο «των αιχμαλώτων ελευθερωτής και των πτωχών υπερασπιστής». Η βυζαντινή αγιογραφία τον απεικονίζει έφιππο και πάνοπλο, να νικά και να φονεύει, τον άγριο Δράκοντα της ειδωλολατρίας. Αυτή την εικόνα, ως σύμβολο ανδρείας, γενναιότητας, αγωνιστικότητας, μεγαλοψυχίας και πίστης, διάλεξαν για να κοσμήσει τα λάβαρά τους οι Αυτοκράτορες του Βυζαντίου, οι αγωνιστές του 1821, οι μαχητές των αγώνων της εθνικής ολοκλήρωσης και οι σύγχρονοι υπερασπιστές της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής ανεξαρτησίας της χώρας. Ο Άγιος Γεώργιος καθιερώθηκε, ως προστάτης του Ελληνικού Στρατού το 1864.
Ο Άγιος Γεώργιος ο “Κουδουνάς” πάντα με την ίδια εικονογραφική παράσταση, τιμάται και στην Πρίγκηπο της Τουρκίας: Το μοναστήρι που ενώνει χριστιανούς και μουσουλμάνους. Βρίσκεται στο νότιο λόφος της Πριγκήπου, στον Μαρμαρά. Εκεί «αφήνουν» τις ευχές τους και οι μουσουλμάνοι.
Στην περίοδο του Β΄παγκοσμίου πολέμου, ΑΞΟΝΑΣ και οι ΣΥΜΜΑΧΟΙ αντίπαλοί του χρησιμοποιούν παραστάσεις με τον Άη Γιώργη που σκοτώνει το δράκο, οι πρώτοι ταυτίζοντάς τον με τους Συμμάχους και οι δεύτεροι με τους Ναζί!
Διεθνούς φήμης είναι και ο πίνακας του Αγ. Γεωργίου που σκοτώνει το δράκο, έργο του ιταλού ζωγράφου Raphael (Saint George and the Dragon, c.1506). Φυλάσσεται στο National Gallery of Art - Museo di Washington, D.C.



Γνωστή είναι επίσης η εικόνα του Αγ. Γεωργίου του 18ου αιώνα από τη Λούσνια της κεντρικής Αλβανίας, που φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αλβανίας
Το τραγούδι τ’ Άη Γιωργιού
Το πρότυπο του Άη Γιώργη, καβαλάρη, αρματωμένου με σπαθί και με χρυσό κοντάρι, που σκότωσε τον δράκοντα, το θεριό που έτρωγε τους νέους ανθρώπους και κρατούσε αιχμάλωτη μια ολόκληρη κοινωνία, έγινε με αφετηρία την Αττάλεια της Μικράς Ασίας, θρύλος και τραγούδι που πέρασε στις παραδόσεις ολόκληρου του χριστιανικού κόσμου.
Διάφορες εκδοχές αυτού του τραγουδιού της λαϊκής παράδοσης καταγράφονται και στην Κέρκυρα, όπου διασώζεται και η μελωδία του ως τραγουδιστού χορού (συλλογή Στεφ. Πουλημένου). Η εκδοχή του τραγουδιού αυτού στη Μέση Κέρκυρα όπως το απέδωσε η Νίνα Βάρθη στους Καστελλανους Μ., το 2012, έχει ως εξής:

O Άη Γιώργης και το Θεριό
Τραγουδιστός χορός - Εκδοχή Μέσης Κέρκυρας

Μέγα Άη Γιώργη, στρατηγέ, πρώτε μου καβαλάρη
αρματωμένε με σπαθί και με χρυσό κοντάρι.
Όμορφος είσαι στη θωριά, σαν άγιος στη θεότη,
Θέλω και σε παρακαλώ αφέντη στρατιώτη
Στη δόξα και τη δύναμη θέλω για ν’ αναβάλω
Για το θεριό που στότωσες, του δράκοντα μεγάλο,
οπού ‘τανε στη χώρα μας  σ’ ένα βαθύ πηγάδι
άνθρωπο το ταïζανε κάθε Σαββάτο βράδυ.
                
Κι ένα Σαββάτο δεν του πάν άνθρωπο να μασήσει
Στάλα νερό δεν άφησε τη χώρα να δροσίση.
Εκάμανε τα μπουλετιά ποιανού ήταν για να πέσει
Να στείλει το παιδιάκι του, του λιονταριού πεσκέσι
Έπεσε κι ένα μπουλετί για τη βασιλοπούλα
Οπού την είχε ο βασιληάς μονάχη κι ακριβούλα.
Ως τ’ άκουσε ο βασιληάς τον τέτοιο λόγον λέει:
Όλο το βιό μου πάρτε το και το παιδί μου αφήστε.
Ασκώνεται όλος ο λαός και γίνεται ένα αίμα
Ή το παιδί σου δώσε μας ή παίρνομε και ‘σένα.
Πάρτε το παιδάκι μου ντύστε το σαν τη νύφη
Και δώστε το του λιονταριού γλυκά να το μασήση.

Την ‘ντύσαν τη στολίσανε την πήρανε στη βρύση.
Δεν τώλπιζε η βαριόμοιρη πως πίσω θα γυρίση..
Κι ο Αη Γιώργης όπου τ’ άκουσε τρέχει να τη γλυτώση,
Κι από τον πικρό της θάνατο να την ελευτερώση.
-Φεύγα ξενάκι μου από δω και σύρε σ’ άλλη χώρα,
Για θέννα έβγη το θεριό να μας εφάη τώρα.
-Κόρη θ ‘αποκοιμηθώ στα γόνατά σου απάνω,
-Κι όταν θεννά ‘ρθει το θεριό από τα σε το βγάνω…
κι όταν εβγαίνε το θεριό όλα τα όρη ετρέμα,
κι η κόρη από το φόβο της εφώναξε, ωιμένα!
Ω κακομοίρα που ήτανε και κακομοίρα που είναι!
Και πριν σκοτώσει το θεριό μου λέει να μη φοβούμαι…
Σηκώθηκε ανατολικά και κάνει το σταυρό του,
Μια κονταριά του έδωκε του πήρε το λαιμό του.
                
Η κόρη με τα μάτια της στέκει και τονε θώρει
Και με το νου της έλεγε, εβίβα άη Γιώργη.
Άη Γιώργης που τ’ άκουσε πολύ του κακοφάνη
-Πού είδες, κόρη, το όνομα και πού το αναθιβάνεις;
-Στον ύπνο που κοιμήθηκα είδα ένα περιστέρι,
εβάστα τον τίμιο σταυρό εις το δεξί του χέρι.
Πες μου να ζης αφέντη μου, πώς λένε τ’ όνομά σου;
Έχει να δώσει ο κύρης μου, χάρισμα τσ’ αφεντιάς σου.
-Γιώργη, στρατιώτη, λένε με, απ’ την Καππαδοκία,
όπου θα δώσει χάρισμα, να στήσει εκκλησία
και μέσ’ στη μέση τσ’ εκκλησιάς να στήσει καβαλάρη
αρματωμένο με σπαθί και μ’ αργυρό κοντάρι,
και βγάλτε του τ’ όνομα, ο μέγας Άη Γιώργης
όπου σκοτώνει τα θεριά, τους χριστιανούς γλυτώνει.

 Σημειώσεις: μπουλετί: κλήρος, πεσκέσι: δώρο, ασκώνω: σηκώνω, αναθιβάνω: αμφιβάλλω, απορώ

Τέλος, το τραγούδι τ’ Άη Γιωργιού που σκότωσε το δράκο, πέρασε και στην Κύπρο όπου το αποδίδει στην Κυπριακή διάλεκτο και ο δημοφιλής ερμηνευτής Αλκίνοος Ιωαννίδης.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην πρώτη φωτό, εικόνα του ΄Αη Γιώργη, του 18ου αι., άγνωστου αγιογράφου στην εκκλησία της Υ.Θ. Ελεούσας Κυνοπιαστών. Οι άλλες φωτό αναφέρονται στις παραδόσεις άλλων λαών.

Κυριακή, 7 Απριλίου 2019

Χειροτονήθηκε σε πρεσβύτερο και τοποθετήθηκε στην Ενορία Σταυρού, ο π. Στέφανος Πουλημένος


Πρεσβύτερος στην Ενορία Σταυρού, είναι από σήμερα Κυριακή & Απριλίου 2019, ο μέχρι χθες διάκονος Στέφανος Πουλημένος.
Η χειροτονία του νέου ιερέα έγινε από τον σεβ. Μητροπολίτη κ. Νεκτάριο, στην κατάμεστη εκκλησία της Αγίας Ελένης Καναλίου, παρουσία του απερχόμενου 90χρονου εφημέριου του Σταυρού π. Σπυρίδωνος Σπίνουλα και πλήθους συγγενών, συγχωριανών και ενοριτών της νέας του ενορίας.
Ο 35χρονος π. Στέφανος Πουλημένος είναι έγγαμος κληρικός και πατέρας τριών παιδιών.
Οι ευχές όλων να σταθεί ΑΞΙΟΣ στην άσκηση των πνευματικών και γενικότερα των εκκλησιαστικών του καθηκόντων, τον συνοδεύουν. 

Τρίτη, 5 Μαρτίου 2019

Οι ΑΠΟΚΡΙΕΣ και τα ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ τους στην ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

ΤΑ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΣΚΟΠΙΑ

Απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο του Στέφανου Πουλημένου, «Τα τραγούδια της Κέρκυρας, μέσα από τα λαϊκά δρώμενα και τις παραδόσεις της»
 Παρωδία γάμου στα αποκριάτικα δρώμενα των Αυλιωτών. Φωτό από το αρχείο της Βιβλιοθήκης Αυλιωτών.
                                                                                                                                  
H
 περίοδος της αποκριάς ήταν εδώ και αιώνες και παραμένει μια πρώτης τάξης ευκαιρία για ξεφάντωμα των Κερκυραίων στην πόλη και στην ύπαιθρο.
Στην πόλη, κατά την μακρά περίοδο της Ενετοκρατίας, οι ξένοι κυρίαρχοι του νησιού και οι φορείς της τοπικής εξουσίας είχαν τον πρώτο και τελευταίο λόγο στη διοργάνωση των εκδηλώσεων του επίσημου εορτασμού.
Επίσημα γεύματα, θεατρικές παραστάσεις και όπερα, οργανωμένοι χοροί και η γκιόστρα (ιππικοί αγώνες) γίνονταν με την αποκλειστική ευθύνη της βενετικής διοίκησης και ήταν υπόθεση των μελών της κυρίαρχης τάξης. Ο λαός περιοριζόταν κατά κανόνα, σε ρόλο παρατηρητή έως ενθουσιώδη χειροκροτητή. Ακόμη και όταν μεταμφιέζονταν δίνοντας την αίσθηση ενός λαϊκού ξεφαντώματος, η Γαληνοτάτη φρόντιζε να αποτρέψει ό,τι απειλούσε να διαταράξει την τάξη των πραγμάτων, που με τόση επιμέλεια και επιμονή είχε προσπαθήσει να τους μεταδώσει.[1] Η μάσκα, για τα λαϊκά στρώματα της πόλης, ήταν ένα μέσο πρόσκαιρης επανισορρόπησης των κοινωνικών ανισοτήτων και έδινε ευκαιρίες αθυρόστομης κριτικής τους. Το καρναβάλι, όμως, με τις εκδηλώσεις στις οποίες πρωταγωνιστούσαν τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, επιβεβαίωνε για μια ακόμη φορά την πυραμίδα μιας ιεραρχίας, κοινωνικής και πολιτικής, που ήταν ακλόνητο δημιούργημα της ενετοκρατίας.
Έτσι, η περίοδος αυτή, με τη χρήση, όπως ήταν επόμενο, μελωδιών εισαγωγής, πάντα στη γλώσσα των ξένων κυρίαρχων, δεν κατέλειπε στοιχεία που να μπορεί κανείς να τα αναγνωρίσει σήμερα και να τα κατατάξει στη λαϊκή μουσική παράδοση της Κέρκυρας.
Τα πράγματα άρχισαν να διαφοροποιούνται στην πόλη, κατά τον 19ο αιώνα, όταν η επικοινωνία του πληθυσμού της με την ύπαιθρο και τους κατοίκους της, αυξήθηκε κατακόρυφα. Τότε, όπως ήταν φυσικό, παράλληλα με την υποχώρηση της εξουσίας των ευγενών και τη δυναμική άνοδο της αστικής τάξης, μπήκαν σιγά – σιγά από την ύπαιθρο στις αποκριάτικες εκδηλώσεις της πόλης και στοιχεία Διονυσιακά, με δρώμενα συνδεδεμένα με το βλαστικό χρόνο, δρώμενα που επιβιώνουν ως τις μέρες μας.
                            
Οι απόκριες στην ύπαιθρο
Κοιτίδα, ωστόσο, των παραδόσεων που περιλαμβάνουν τραγούδια και χορούς, παραμένει η ύπαιθρος, όπου ζουν πάνω από τα 3/4 του πληθυσμού του νησιού και ομάδες κατοίκων των χωριών, οργανώνουν παραστάσεις κατά τις εμπνεύσεις τους, με έντονα σατυρικό χαρακτήρα, χωρίς τον ασφυκτικό έλεγχο των αρχών.


Αποκριάτικη πομπή με το βασιλιά καρνάβαλο στον Αγ. Ματθαίο, περί το 1970. Φωτό αρχείου Κώστα Δ. Ανδριώτη.


Η «ιερά άροσις» συνδεμένη με το βλαστικό χρόνο, στα αποκριάτικα δρώμενα των Αυλιωτών, το 1987. Φωτό αρχείου Βιβλιοθήκης Αυλιωτών.


Η "ιερά άροσις" στα αποκριάτικα δρώμενα των Αργυράδων. Φωτό από το βιβλίο του Ο.Κ. Κλήμη "Δρώμενα έθιμα του Κερκυραϊκού λαού"
Η θεματολογία τους είχε σαφή Διονυσιακό χαρακτήρα και σχετιζόταν με το τέλος του παλιού και την αρχή του νέου βλαστικού χρόνου, έπαιρνε δε συχνά τη μορφή παρωδίας γάμου, παρωδίας δίκης, παρωδίας κηδείας κ.α. Αξιοποιούνταν παράλληλα και θέματα από την καθημερινή ζωή των χωριών, όπως η γέννα μιας γριάς νύφης, η άσκηση της χειρουργικής ιατρικής με αγροτικά εργαλεία, η επίσκεψη γαϊδουροκαβαλάρηδων πολιτευτών που υπόσχονταν τα πάντα για να αποσπάσουν τις ψήφους τους.



Οι Γενίτσαροι στα αποκριάτικα δρώμενα των Κυνοπιαστών, το 1957. Φωτό αρχείου Εστίας Ιστορίας & Πολιτισμού Κυνοπιαστών.
Από τα αποκριάτικα δρώμενα στην ύπαιθρο δεν έλειπαν η κρασοκατάνυξη, τα μεγάλα φαλλικά ομοιώματα, οι βωμολοχίες, το πασάλειμμα με καπνιές (γανιές), η χρήση αυτοσχέδιων προσωπίδων, ντύσιμο με προβιές αιγοπροβάτων, με κουδούνια και κέρατα, όπως επίσης και τα στοιχεία οξείας κριτικής και αμφισβήτησης των αρχόντων που είχαν, κατά κανόνα, την… τιμητική τους.
Αξιοσημείωτα είναι, επίσης, τα δρώμενα των κουδουνοφόρων βλάχων με το βλαχόξυλο στους Αργυράδες και ευρύτερα στη νότια Κέρκυρα[2] και η «ιερά» άροση με το άροτρο που σέρνουν μεταμφιεσμένοι ως υποζύγια ιδιαίτερα στους Αργυράδες και στους Αυλιώτες, οι κουκούγεροι και οι γενίτσαροι με τις μπούλες, που αναφέρονται σήμερα κυρίως στη βόρεια Ελλάδα.
Ο Γερ. Χυτήρης αναφέρεται και σε έναν «άσεμνο» χορό που συνήθιζαν να τον χορεύουν «στην περιφέρεια του Πάνω Αγύρου» και τον ονόμαζαν «κωλοδαρτό»[3]. Χορό τον οποίο οι νεότεροι ταυτίζουν με τον πανελλήνιο τραγούδι και χορό της περιόδου της αποκριάς με τον τίτλο «Πώς το τρίβουν το πιπέρι». Τελευταία αναφορά στο χορό αυτό γίνεται στο Σκριπερό το 1987, στα αποκριάτικα δρώμενα της Κυριακής της Τυρινής (Τρινές).[4]

Και ενώ τα δρώμενα αυτά ήταν, κατά κανόνα, υπόθεση των ανδρών, οι γυναίκες είχαν τις δικές τους αποκριάτικες συναθροίσεις κατά γειτονιές, είτε στην ύπαιθρο, αν το επέτρεπε ο καιρός, είτε σε σπίτια, λουτρουβιά ή κατώγια, όπου τραγουδούσαν και χόρευαν πολλές φορές ως τα μεσάνυχτα, χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων.
Τα παμπάλαια ακριτικά βυζαντινά τραγούδια και οι παραλογές (Ο Κωνσταντίνος ο μικρός, ο Γαζιανάκης, απάνω στ’ αηδονόβουνο κ.ά.) έχουν κυρίαρχη θέση στις συναθροίσεις αυτές, αποδιδόμενα ως τραγουδιστοί χοροί, με την πρωτοχορεύτρια ν’ αποδίδει τον 15σύλλαβο, συχνά ιαμβικό στίχο και το χορό να επαναλαμβάνει με ταυτόχρονη αργή χορευτική κίνηση, με τις γυναίκες χειροπιασμένες σε κύκλο.  Πρόκειται για μια μορφή συρτού χορού, με βηματισμούς που ποικίλουν από χωριό σε χωριό.
Στ’ ακριτικά και τις παραλογές προστίθενται και σατυρικά αποκριάτικα τραγούδια που είναι, κατά κανόνα, συνθέσεις αυτοτελών δίστιχων, με περιπαιχτικούς διαλόγους, οι οποίοι βγάζουν γέλιο και χαρά. Σε μερικές περιπτώσεις τραγουδούνται και νεότερα αφηγηματικά τραγούδια στη θεματολογία της αποκριάς. Και αυτά αποδίδονται με τον ίδιο τρόπο, ως τραγουδιστοί χοροί.
Η γυναικεία υπόθεση των τραγουδιστών χορών, δεν αργεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον και των ανδρών, που αρχίζουν να χορεύουν μαζί με τις γυναίκες, ή να έχουν τους δικούς τους ξεχωριστούς χορούς, με ιδιαίτερα τολμηρούς στίχους, στο πνεύμα πάντα των αποκριάτικων δρώμενων του νησιού.
Εκτός από τα ακριτικά και τις παραλογές, που έχουν ήδη παρουσιαστεί σε ξεχωριστά κεφάλαια, παρατίθενται στη συνέχεια μερικά από τα καθαρά αποκριάτικα στο περιεχόμενό τους τραγούδια, όπως αυτά διασώζονται ως τις μέρες μας.


 Αποκριάτικος σκωπτικός τραγουδιστός χορός, σε καφενείο στους Αυλιώτες, το 1960. Φωτό από το αρχείο της Βιβλιοθήκης Αυλιωτών.
 Τούτες οι μέρες τό ΄χουνε
Τραγουδιστός Χορός - Εκδοχή Αυλιωτών[5]

Τούτες οι μέρες τό ΄χουνε, τούτες οι δυό βδομάδες, (δις)
να τραγουδάνε τα παιδιά, να χαίροντ’ οι μανάδες. (δις)
                       
Καλώς την τη σαρακοστή, την Καθαρά Δευτέρα,
Γεια σου ξανθέ μου άγγελε, γλυκιά μου περιστέρα.
                             
Αγγέλοι δώστε μου φτερά και δύναμη τσι πλάτες
Να προβατώ να κυνηγώ ξανθιές και μαυρομάτες
 
Τσ’ Απόκριες και τσι Τρινές και των Αγιών Θοδώρων
σου κάμανε την προξενιά μωρή παλιοκοτζώρω.
                           
Την προξενιά μου κάματε κι εγώ τηνε χαλάω,
τον πρώτο μου αγαπητικό δεν τον αλησμονάω
                
Κουμπάρε φάε λάχανα και πιές από τον μπότη,
κι αν δεν σ’ αρέσει το φαϊ, φάε και παλιοχόρτι
         
Θυμάσαι που ερίξαμε του κάλυβα την πόρτα,
και σα δαμάλια κρούζαμε απάνω στα μπαλότα
       
Ορέ κοντοπαλίκαρο με τσι λιανές αρίδες,
στο λουτρουβιό δε σ’ ήθελα να πλένεις τσι σφυρίδες,
                                    
μα σ’ ήθελα τ’ ανάσκελα σα στέκεις να στο πιάνω
το κατσαρό γενάκι σου κι ύστερ’ ας αποθάνω.
                           
Καλώς την τη σαρακοστή με τα λαχανικά της
και με τσι πρασουλίδες της και με τα γυαλικά της.
                   
Και δω που τραγουδήσαμε, σήμερα και του χρόνου,
η συντροφιά κι οι ακροατές να ζήσουν πολλούς χρόνους


Τσ’ απόκριες και τσι τρινές[6]
                                                Εκδοχή Πέλεκα
Τσ’ απόκριες και τσι τρινές και των Αγιών Θοδώρων
Σ’ ένα σπιτάκι του χωριού πήγα να τραγουδήσω
                                               
Το νοικοκύρη του σπιτιού να τον ευχαριστήσω
Και να του ‘πω τι έπαθα όταν ‘μουνα παιδάκι
Τα βάσανα που έπαθα ώσπου να πιάσω αγάπη.
         
Ήταν μια κόρη όμορφη, ξανθή, γαλανομάτα,
Το λυγερό της το κορμί, τα δυο γλυκά της μάτια
Μου ‘σκίσαν την καρδούλα μου σε τέσσερα κομμάτια
                                                                                                                                               
Ήταν συνάμα εύπορη, καλής οικογενείας
Καθώς και άλλοι μού ΄διναν καλάς πληροφορίας
…………………………………………………………………………………………………………………
                              
Μέσ’ τση παπαδιάς τ’ αμπέλι[7]
     Τραγουδιστός χορός – Εκδοχή Σιναράδων

1.                                                         Συρτός χορός
Μέσ’ τση πα… μεσ’ τση παπαδιάς τ’ αμπέλι (α’ φωνή)
Μέσ’ τση πα… μεσ’ τση παπαδιάς τ’ αμπέλι (χορός)
2.                                                                Με σταυρωτό πήδημα
μέσ’ τση παπαδιάς τ’ αμπέλι, έμαθ’ ο λα(γ)ός να μπαίνει (α’ φωνή)
μέσ’ τση παπαδιάς τ’ αμπέλι, έμαθ’ ο λα(γ)ός να μπαίνει (χορός)
3.                                                           Συρτός χορός
Πούθε μπαί… πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει (α’ φωνή)
Πούθε μπαί… πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει (χορός)
4.                                                                     Με σταυρωτό πήδημα
πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει, πούθε ανεβοκατεβαίνει (α΄ φωνή)
πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει, πούθε ανεβοκατεβαίνει (χορός)
5.                                                                     Συρτός χορός
που είν’ τ’ αμπέ… που είν’ τ’ αμπέλι της κλεισμένο (α΄ φωνή)
που είν’ τ’ αμπέ… που είν’ τ’ αμπέλι της κλεισμένο (χορός)
6.                                                                             Με σταυρωτό πήδημα
που είν’ τ’ αμπέλι της κλεισμένο και καλά περιφραγμένο (α’ φωνή)
που είν’ τ’ αμπέλι της κλεισμένο και καλά περιφραγμένο (χορός)
7.                                                                      Συρτός χορός
Πούθε μπαί… πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει (α΄φωνή)
Πούθε μπαί… πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει (χορός)
8.                                                                      Με σταυρωτό πήδημα
Πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει, πούθε ανεβοκατεβαίνει (α’ φωνή)
Πούθε μπαίνει, πούθε βγαίνει, πούθε ανεβοκατεβαίνει (χορός)
                      
Κερκυραϊκός τραγουδιστός χορός

Δευτέρα, Δευτέ – Δευτέρα δε δουλεύω (δις)
                          
Τετάρτη, Τετά – Τετάρτη πίνω κράσο (δις)
Τετάρτη πίνω κράσο – την Πέμπτη ξεμεθώ (δις)
                      
Παράσκε – Παρά – Παρασκευή κοιμάμαι (δις)
Παρασκευή κοιμάμαι – Σαββάτο περπατώ (δις)

Την Κυρια – την Κυ – την Κυριακή τη σχόλη (δις)
Την Κυριακή τη σχόλη ξυπνώ για φαγητό (δις)

Και πίνω – και πί – και πίνω ένα σκαφόνι (δις)
Και πίνω ένα σκαφόνι κρασί για να μεθώ. (δις)
                        
Δευτέρα – Δευτέ – Δευτέρα δεν ξυπνάω (δις)
                          
Τα χέρια δεν κουνάω από την τεμπελιά (δις).


Το φωνητικό σύνολο «ΑΝΔΡΟΝΙΚΗ» Κ.Γαρούνα στα αποκριάτικα δρώμενα της πόλης, 2017
               
Χθες έχασα τον άντρα μου[8]
       Τραγουδιστός χορός Χωρεπισκόπων
                                                                                                                                                                                                                                                      
Χθες έχασα, χθες έχασα, χθες έχασα τον άντρα μου,
Χθες έχασα τον άντρα μου, προχθές, προχθές το γάιδαρό μου
                               
Κι αντίπροχθες, κι αντίπροχθες, κι αντίπροχθες το γρούνι μου
Κι αντίπροχθες το γρούνι μου που εί- που είχα να παστώσω
                                                                                                   
Ποιόνε να κλα-  ποιόνε να κλα- ποιόνε να κλάψω πιο πολύ
Ποιόνε να κλάψω πιο πολύ, να κλά- να κλάψω για το γρούνι

Να κλάψω για - να κλάψω για – να κλάψω για το γρούνι μου
Να κλάψω για το γρούνι μου που μου – που μού ΄δινε το κρέας

Να κλάψω για – να κλάψω για – να κλάψω για το γάιδαρο
να κλάψω για το γάιδαρο που μου – που μού ‘φερνε τα ξύλα
                                                
Nα λυπηθώ – να λυπηθώ – να λυπηθώ τον άντρα μου
να λυπηθώ τον άντρα μου που με – που μ’ έδερνε όλη μέρα.
                                                                      
Σαν τι καλό – σαν τι καλό – σαν τι καλό να θυμηθώ
σαν τι καλό να θυμηθώ που πή – που πήγαινε στη χώρα
                                                                   
Kαι μου ‘φερνε – και μου ‘φερνε και μου ‘φερνε στον κόρφο του
και μου ‘φερνε στον κόρφο του πεντέ - πεντέξι κομιντόρα.

Άντρα μου γρου – άντρα μου γρου – άντρα μου γρούνι, γάιδαρε,
Άντρα μου γρούνι γάιδαρε  για ό - για όλους σας θα κλάψω.

Μα εσένανε – μα εσένανε – μα εσένανε αφέντη μου
Μα εσένανε αφέντη μου  στο ύ – στο ύστερο θ΄ αφήσω.
                                                                      
Μην είναι ο λά – μην είναι ο λα – μην είναι ο λάκκος σου ρηχός
Μην είναι ο λάκκος σου ρηχός και ξά – και ξαναγύρεις πίσω.

Σαν τι καλό – σαν τι καλό – σαν τι καλό να θυμηθώ
Σαν τι καλό να θυμηθώ τον α – τον άντρα μου να κλάψω
                                                      
Και τώρα που – και τώρα που – και τώρα που εχήρεψα
Και τώρα που εχήρεψα, πολλές –  πολλές καρδιές θα κάψω! (δις)



Τώρα τσι Αποκριές

Τώρα τσι Αποκριές, έχω δυο σακιά… απ’ αυτές
Για τσι όμορφες κυράδες, τσι καλές νοικοκυράδες.
                                
Νάσου και μια παπαδιά και δε μού ΄μεινε καμιά
Και τινάζω τα σακιά και δεν είχε ούτε μια!
                                                  
Και τινάζω τα τσουβάλια, πέφτει μια με δυό κεφάλια
Είπαμε πολλά και σώνει, ας λαλήσει κι άλλο αηδόνι…
                                                                                                                    
Γιάννης Μέριανος, ετών 82 - Σιναράδες 1972
                

 Αποκριάτικα διονυσιακά δρώμενα στην πόλη, από το ΔΗΠΕΘΕ Κέρκυρας (2012)

Το μάθατε τι γίνηκε…[9]
Μέσης Κέρκυρας
        
Το μάθατε τι γίνηκε Γιαννάδες και Λιαπάδες;
Εσφάξανε ένα  γάιδαρο οι παλιομασκαράδες!
    
Πάει κι ο παπα – Φιλιππής να πάρει μία λίτρα,
που το ΄θελε παχύ – παχύ για να το κάμει πίτα!
                                    
Πρώτη χαψιά που έφαγε, του βγήκε μια δοντούρα
και τότε το κατάλαβε πού ΄ναι παλιογαϊδούρα
                                       
Το καλυμαύχι του έβγαλε και με θυμό τσου λέει:
Να ΄χετε την κατάρα μου, όλοι οι μακελαραίοι!

                
Ο Γιάννης ο γιανίτσαρος[10]
                           Εκδοχή Μέσης Κέρκυρας    
                                                                  
Ο Γιάννης ο γιανίτσαρος, ο πιπερογιαννάκης
κάνει την κότα άλογο, τον κόκορα γεράκι
και πήγε και κυνήγησε σαράντα δυο περδίκια.
                               
Σαράντα γάμους έκαμε, σαράντα πανηγύρια
Μα εκεί ψωμί του έλειψε στο μύλο πάει ν’ αλέσει
Παρασκευή το κίνησε, Σάββατο τ’ αρεβαίρνει
Την Κυριακή δεν άλεσε γιατί ‘ταν άγια μέρα
Δευτέρα στίβουν τα νερά, Τρίτη χαράζει ο μύλος,
Τετράδη που του τ’ άλεσε, χάνει το γάιδαρό του
                                                     
Ψηλό βουνό –ν- ανέβηκε για να τον ξαγναντίσει
κι έβγαλε το βρακάκι του να το ψειρολοήσει
Χρυσός αητός εδιάβηκε του πήρε το βρακί του
Ωιμένα το βρακάκι μου, ωιμέ το γάϊδαρό μου.
                                     
Κινάει και πάει στο σπίτι του ζόρκος και κακομοίρης
Κι έτσι ως τον είδε η μάνα του όλη χαρά γιομάτη
Καλώς τονε το Γιάννη μου καλώς το το παιδί μου.
Τ’ αλεύρια που μας έφερες θα κάμουμε κουλούρες.
- Κάτι σκ…. σας έφερα να κάμετε κουλούρες
Παίρνει το σκορδοκόπανο του σκάζει πέντε – δέκα
- Ωιμέ τα κοκκαλάκια μου, ωιμένα τα πλευρά μου
Και το κλειδί τση ράχης μου κι εκείνο τσακισμένο.

Ο πολυφιλημένος Κωνσταντίνος[11]
    
Τον Κωνσταντίνο το μικρό, τον κοντυλογραμμένο
Όσες κοπέλλες τονε δουν, όλες φιλί του δίνουν
Μα μια κόρη πεντάμορφη, φιλάκι δεν του δίνει
Μονάχα τον ψαχνορωτά μην είναι παντρεμένος:
- Κόρη μου εγώ ‘μαι ανύπαντρος και παντρειά γυρεύω

Κι ο γρίβας του αποκρίθηκε στην κοπελιά και λέει:
- Κορίτσια μην πιστεύετε του Κωνσταντή του ψεύτη
Σε κάθε χώρα - ν – έχει τρεις, σε κάθε κάστρο πέντε
και στην Κωνσταντινούπολη τη στεφανωτικιά του.

- Σώπασε, γρίβα, σώπασε και θα σ’ ανταμειδέψω
Θα σ’ απεράσω απ’ αλυκές, θα σε φορτώσω αλάτι
Θα βάλω μεσοσάμαρα καμήλα φορτωμένη.
                       
- Σώπασε αφέντη, σώπασε κι εγώ σ΄ανταμειδεύω
Στον πόλεμο που θε να πας εκεί που πολεμάνε
Θα σκύψω το κεφάλι μου να πάρουν το δικό σου.


Μ’ επάνδρευσεν η μάνα μου[12]
                        Τραγουδιστός χορός Επίσκεψης


Μ’ επάνδρευσεν η μάνα μου – μάνα μου μανούλα
Και μού ‘δωσε έναν άνδρα – μάνα αντρειωμένος πού ήτο
Και ήτο ψιλός σαν το κουκί – μάνα μου μανούλα
Χονδρός σαν το ρεβίθη – μάνα αντρειωμένος πού ήτο
                                                                                                                           
Στη στάχτη που καθόντανε - μάνα μου μανούλα
Έβρε ένα βελονάκι – μα τι παλικαράκι
                                                                       
Τέσσεροι τον βοηθήσανε – μάνα μου μανούλα
Στο χάβρο να το πάρη – μα τί άξιο παλικάρη
                                                                   
Να κάμη μάτζα και τζαπί - μάνα μου μανούλα μου
Και μια βαρειά τζεκούρα – για να δουλεύει ντούρα
                                   
Στο βράχλο απάνω ανέβηκε - μάνα μου μανούλα
Να κόψη μανδραβίδα – μα τί αντρειωμένος που ήτο
                                                                                  
Κι από το βράχλον έπεσε - μάνα μου μανούλα
Κι εγίνηκε κομμάτια – μα τί αντρειωμένος που ήτο

Του πήρε η σφήκα τ’ άντερα - μάνα μου μανούλα
Κι η μύγα το κεφάλι – ήτον και παλικάρη

Κι ένας μεγάλος μέρμιγκας - μάνα μου μανούλα
Επήρε το κορμί του - μάνα αντρειωμένος που ήτο
Επήρε το κορμί του κι όλη τη δύναμή του!
                                                       
μάτζα (mazza - μάτσα) = η βαριά, σιδερένια σφύρα, μανδραβίδα = η χειρολαβή, το σταυρωτό ξύλο που βαστάει ο ζευγολάτης, βράχλο = η φτέρη, μικρός θάμνος

Ακούσατε τί έβγαλε…[13]
       
Ακούσατε τι έβγαλε μια στρίγγλα κακομοίρα (δις)
που έχασε την κότα της και όπου τση την πήρα; (δις)
   
Αν ίσως και την πήρα εγώ, στραβός να πάω στον άδη (δις)
και νηστικός στην εκκλησιά, να βγει κραυγή μεγάλη! (δις)
                                   
Από τ’ αυγό να γκρεμιστώ και στ’ αχαλά να πέσω (δις)
κι από τον πίρο του βουτσιού ν’ αδικοθανατέψω (δις)
                                                                                                      
στ’ αχαλά = στα ξερά χόρτα (σανούδια) που έστρωναν τους στάβλους των ζώων, πίρος = το ξύλινο πώμα ενός βαρελιού, βουτσί = βαρέλι

Ανέβηκα στην πιπεριά[14]
Τραγουδιστός χορός - Εκδοχή Αυλιωτών

Ανέβηκα - ωχ αμάν, αμάν - ανέβηκα στην πιπεριά (δις)
Ανέβηκα στην πιπεριά, μαυρομάτα και ξανθιά (δις)
για να κόψω ένα πιπέρι, σύ ΄σαι το γλυκό μου ταίρι (δις)
Βλέπω μια – ωχ αμάν, αμάν - βλέπω μια κόρη π΄ αλλάζει
βλέπω μια κόρη π΄ αλλάζει, την καρδιά μου την ταράζει
και μου λέει μη φοβάσαι, βάλ’ το χέρι σου και πιάσε

Την πιάνω και – ωχ αμάν, αμάν – την πιάνω από τα μαλλιά
την πιάνω από τα μαλλιά, σκύβω τση δίνω δυο φιλιά
και μου λέει παρακάτω, βρε κουτέ π’ ανάθεμά το…
                                            
Την πιάνω και – ωχ αμάν, αμάν – την πιάνω από το λαιμό
Την πιάνω από το λαιμό, σκούζει φωνάζει το θεό
και μου λέει παρακάτω, βρε κουτέ π’ ανάθεμά το…
                                            
Την πιάνω και – ωχ αμάν, αμάν – την πιάνω κι απ’ τα δυο βυζιά
Την πιάνω κι απ’ τα δυο βυζιά, σκούζει φωνάζει, ω παναγιά
και μου λέει παρακάτω, βρε κουτέ π’ ανάθεμά το…
                                            
Την πιάνω και – ωχ αμάν, αμάν – την πιάνω κι απ’ τον αφαλό
Την πιάνω κι απ’ τον αφαλό, σκούζει φωνάζει στο θεό
και μου λέει παρακάτω, βρε κουτέ π’ ανάθεμά το…
                                               
Την πιάνω και – ωχ αμάν, αμάν – την πιάνω κι απ’ τα γόνατα
Την πιάνω κι απ’ τα γόνατα, ναζάκια και καμώματα
και μου λέει παραπάνω, βρε κουτέ π’ ανάθεμά το…
Σκύβω να ιδώ – ωχ αμάν, αμάν – σκύβω να ιδώ και τί να ιδώ;
Μέσ’ στα σκέλια μια κουκούλα και στη μέση μια τρυπούλα!
                       
Σκύβω κά – ωχ αμάν, αμάν – σκύβω κάτω γονατίζω
Σκύβω κάτω γονατίζω, τη κουμπούρα μου γιομίζω
                                               
Και τση δί – ωχ αμάν, αμάν – και τση δίνω μια στα σκέλια
Και τση δίνω μια στα σκέλια και ξεράθηκε άπ’ τα γέλια!


Στέφανος Πενηντάρχου Πουλημένος



ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1]. Αλίκη Νικηφόρου, Δημόσιες τελετές στην Κέρκυρα κατά την περίοδο της Βενετικής κυριαρχίας, Αθήνα 1999, σ. 447.
[2]. Ο.-Κ. Κλήμης, Δρώμενα έθιμα του κερκυραϊκού λαού, ό.π., σσ. 47-51.
[3]. Γ. Χυτήρης, Σημειώσεις ενός Κερκυραίου, Αθήνα 2010, σσ. 65-66. Ο χορός αυτός έπαψε να χορεύεται για κάποιο διάστημα, μετά από αφορισμό που έκανε ο Μεγάλος Πρωτόπαπας, κατά τον 18ο αιώνα.
[4]. Ο.-Κ. Κλήμης, ό.π., σσ. 144-145.
[5]. Τα δίστιχα αυτά δεν αποτελούν μια σταθερή και αμετάβλητη μορφή τραγουδιού. Οι στίχοι διαφοροποιούνται από χωριό σε χωριό, παραλλάσσονται, προστίθενται, αφαιρούνται, αυτοσχεδιάζονται στη στιγμή για να κάνουν το τραγούδι πιο εύθυμο και κοντά σε πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις της κάθε μικρής κοινωνίας. Κατά τον ίδιο τρόπο διαφοροποιείται και η μελωδική και χορευτική του απόδοση, με σταθερά ωστόσο τα χαρακτηριστικά του ως τραγουδιστού χορού, όπου ο πρωτοτραγουδιστής ή πρωτοχορευτής αποδίδει αργά το στίχο και τα μέλη του χορού επαναλαμβάνουν…
Το τραγούδι αυτό, στις διάφορες παραλλαγές του, καταγράφηκε το 2013 στους Αυλιώτες, αλλά το βρίσκουμε σε παραπλήσιες εκδοχές, στους Βελονάδες, τους Χωρεπισκόπους και σε πολλά ακόμη χωριά της Βόρειας και της Μέσης Κέρκυρας.
[6]. Το τραγούδι αυτό αποδίδεται από τον Σπύρο Μέξα ως πρωτοτραγουδιστή, με ανταπόκριση από τα μέλη του συγκροτήματος «Τ’ αργαστήρι» και περιλαμβάνεται στο δίσκο ακτίνας (CD), που κυκλοφόρησε το ίδιο σχήμα, το 2004, με τίτλο «Η Κέρκυρα τραγουδάει».
[7]. Το τραγούδι αυτό είναι καταγεγραμμένο το 1904 και περιλαμβάνεται στη συλλογή Kερκυραϊκά Δημοτικά Τραγούδια του Γιάννη Μαρτζούκου, ό.π., σ. 105. Τη μελωδία ωστόσο και τον χορευτικό ρυθμό απέδωσε ο Μαργαρίτης Σαγιάς, το 2015, στους Σιναράδες της Μέσης Κέρκυρας, το 2016. Θεωρείται σχεδόν βέβαιο, ότι στην μελωδία του αποκριάτικου αυτού χορού, με παγκερκυραϊκή διάδοση, αποδίδεται και η παραλλαγή του λεγόμενου Κορακιανίτικου χορού, στο συρτό μέρος του οποίου, έχουν προστεθεί ενδιάμεσα, ξένα χορευτικά στοιχεία. Όλοι του οι στίχοι αποδίδονται δύο φορές.
[8]. Το τραγούδι αυτό καταγράφηκε στο χωριό Χωρεπίσκοποι της βόρειας Κέρκυρας αλλά αναφέρεται και σε άλλα χωριά του νησιού (Συλλογή Σπύρου Τζήλιου). Το 1973, παραλλαγή του κατέγραψε και στους Σιναράδες της Μέσης Κέρκυρας, ο Νίκος Πακτίτης.
[9]. Τα αποκριάτικα αυτά δίστιχα καταγράφηκαν από το Νίκο Πακτίτη, το 1978, με αναφορά στο Νίκο Παγκράτη, ετών 82 στους Καστελλάνους Μέσης και είχαν περιληφθεί σε αποκριάτικο δρώμενο του ΔΗΠΕΘΕ Κέρκυρας, που παρουσιάστηκε μαζί με πολλά άλλα, στην πόλη (πλακάδο τ’ Αγιού) το 2014 και από τοπικό σχήμα, στους Κυνοπιάστες, το 2018.
[10]. Το τραγούδι αυτό είναι σατυρικό – σκωπτικό. Το καταγράφει ο Γεράσιμος Χυτήρης και το δημοσιεύει στα ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, τ. VI, Κέρκυρα 1958, σ. 92, με την αίσθηση ότι «πρόκειται για κερκυραϊκή δημιουργία, καθώς ο λαός του νησιού κρατάει μια χιουμοριστική διάθεση, που ξεπηδάει στο γλέντι απάνου και γίνεται τραγούδι».
Ανάμνηση του τραγουδιού αυτού, αποδιδόμενου στην περίοδο της αποκριάς, καταγράφηκε το 2012, στους Καλαφατιώνες της Μέσης Κέρκυρας. Το απέδωσαν οι αδελφές Φροσύνη Πολίτη - Ροή και Κατίνα Πολίτη – Πηλού, όπως το τραγουδούσαν και το χόρευαν.
[11]. Το τραγούδι αυτό χαρακτηρίζεται από παιχνιδιάρικη διάθεση παρόμοια με του ερωτιάρη πολεμιστή του, δημοσιεύτηκε από τον Γερ. Χυτήρη, στα Κερκυραϊκά Χρονικά, τ. VI, ό.π., σ. 91.
[12]. Ο τραγουδιστός αυτός χορός γυναικών της Επίσκεψης, βρέθηκε σε ανυπόγραφο χειρόγραφο, πιθανότατα του 19ου αιώνα, καταγεγραμμένο από λόγιο της εποχής, που όπως φαίνεται, έκανε παρέμβαση και στο, με σατυρική διάθεση, κείμενό του. Η ορθογραφία είναι του χειρόγραφου που φέρει τον τίτλο «Τραγούδι του χορού χωρίου Επίσκεψης». Παραλλαγή του τραγουδιού καταγράφηκε και στους Σιναράδες, το 1973, στη συλλογή του Ν. Πακτίτη, Κερκυραϊκά Δημοτικά Τραγούδια, ό.π., σ. 156.
[13]. Το απέδωσε, στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, η Αντωνία Δαφνή, το γένος Παϊπέτη, ετών 85, στους Κυνοπιάστες το 2018.
[14]. Το αποκριάτικο σκωπτικό αυτό τραγούδι είναι παραλλαγή αντίστοιχου πανελλήνιου τραγουδιού. Προέρχεται από ηχογράφηση, πιθανόν της δεκαετίας του 1970, στους Αυλιώτες της ΒΔ Κέρκυρας, χωριό με μακρά παράδοση στα δρώμενα της Αποκριάς.